تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨١ - ٤- بعد اقتصادى حج

حج منافات ندارد بلكه طبق روايات اسلامى يكى از فلسفه آن را تشكيل مى‌دهد چه مانعى دارد مسلمانان در آن اجتماع بزرگ، پايه يك بازار مشترك اسلامى را بگذارند، و زمينه‌هاى مبادلاتى و تجارى را در ميان خود به گونه‌اى فراهم سازند كه نه منافعشان به جيب دشمنانشان بريزد، و نه اقتصادشان وابسته به اجانب باشد، كه اين دنيا پرستى نيست، عين عبادت است و جهاد.

و لذا در همان روايت" هشام بن حكم" از" امام صادق" ع ضمن بيان فلسفه‌هاى حج صريحا به اين موضوع اشاره شده بود كه يكى از اهداف حج، تقويت تجارت مسلمانان و تسهيل روابط اقتصادى است.

و در حديث ديگرى از همان امام ع در تفسير آيه" لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ‌" (بقره- ١٩٨) مى‌خوانيم كه فرمود: منظور از اين آيه كسب روزى است‌

فاذا احل الرجل من احرامه و قضى فليشتر ليبع فى الموسم:

" هنگامى كه انسان از احرام بيرون آيد و مناسك حج را بجا آورد در همان موسم حج خريد و فروش كند (و اين موضوع نه تنها گناه ندارد بلكه داراى ثواب است) [١] همين معنى در ذيل حديثى كه از" امام على بن موسى الرضا" ع بطور مشروح در بيان فلسفه‌هاى حج وارد شده است آمده و در پايان آن مى‌فرمايد:

لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ‌ [٢] اشاره به اينكه آيه" لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ‌" هم منافع معنوى را شامل مى‌شود و هم منافع مادى را كه از يك نظر همه معنوى است.

كوتاه سخن اينكه اين عبادت بزرگ اگر بطور صحيح و كامل مورد بهره- بردارى قرار گيرد و زوار خانه خدا در آن ايام كه در آن سرزمين مقدس حضور

[١] تفسير عياشى طبق نقل تفسير الميزان جلد ٢ صفحه ٨٦.

[٢] بحار الانوار جلد ٩٩ صفحه ٣٢.