تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٨ - تفسير دلهاى فرو رفته در جهل!

بازگو مى‌كند به گونه‌اى كه جاى هيچگونه انكار در آن باقى نمى‌ماند [١] اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از اين كتاب كه نزد پروردگار است، لوح محفوظ باشد و تعبير به" لدينا" (نزد ما) اين تفسير را تاييد مى‌كند.

به هر حال آيه فوق گوياى اين حقيقت است كه ذره‌اى از اعمال آدمى به دست فراموشى سپرده نمى‌شود و همه دقيقا ثبت خواهد شد، ايمان به اين واقعيت نيكوكاران را در كار خير تشويق و از كار بد بر حذر مى‌دارد.

جمله" يَنْطِقُ بِالْحَقِ‌" (به حق سخن مى‌گويد) كه در توصيف كتاب اعمال آدمى آمده است شبيه تعبيرى است كه در فارسى نيز داريم و مى‌گوئيم: فلان نامه به قدر كافى گوياست، يعنى نياز به شرح و توضيح ندارد، گويى خودش سخن مى‌گويد و بدون احتياج به مطالعه، حقايق را بازگو مى‌كند.

جمله" وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ‌" نيز اشاره به اين است كه با ثبت دقيق اعمال جايى براى ظلم و ستم باقى نمى‌ماند.

*** ولى از آنجا كه بيان اين واقعيات تنها در كسانى اثر مى‌كند كه مختصر بيدارى و آگاهى دارند بلافاصله اضافه مى‌كند:" اما دلهاى اين جمعيت كافر لجوج در جهل و بيخبرى آن چنان فرو رفته كه از نامه اعمال و روز حساب و جزا و آنچه در قرآن از وعد و وعيد آمده است غافلند" (بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هذا) [٢] اين انغمار و فرو رفتن در جهل و بيخبرى به آنها اجازه نمى‌دهد كه اين حقايق‌

---

[١] درباره نامه اعمال و حقيقت آن در جلد دوازدهم ذيل آيه ١٣ سوره اسراء بحث مشروحى داشته‌ايم، و همچنين در جلد دوازدهم ذيل آيه ٤٩ سوره كهف بحث ديگرى در اين زمينه آمده است.

[٢]" هذا" ممكن است اشاره به نامه اعمال، و روز جزا، يا قرآن مجيد، و يا برنامه صالحان بوده باشد كه در آيات قبل به آن اشاره شده است.