و اين امت‌هاى مختلف عبارتند از: امت نوح، امت ابراهيم، امت موسى و امت عيسى و امت محمد ٦، هم چنان كه آيه زير كه در مقام منت‌گذارى بر اين امت است بر اين معنا دلالت دارد، توجه فرمائيد: (شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَ ما وَصَّيْنا بِهِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى‌ وَ عِيسى‌ )[١] كه ترجمه‌اش در اين نزديكى‌ها گذشت.

(فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً ...) مصدر استباق كه جمله: فاستبقوا امر از آن است به معناى شروع به سبقت گرفتن است و كلمه: مرجع مانند كلمه رجوع مصدر است، چيزى كه هست مصدر ميمى رجوع است و اين جمله به دلالت اينكه حرف فاء در اولش آمده، فرع و نتيجه‌اى است كه بر لازمه معناى جمله:(لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً) متفرع شده و چنين معنا مى‌دهد: ما اين شريعت حقه را كه مهيمن بر ساير شرايع است، شريعت شما قرار داديم و قهرا خير و صلاح شما در آن است، پس سبقت در خيرات كنيد، خيراتى كه عبارت است از همان احكام و تكاليف شريعت و به جاى سبقت گرفتن در عمل به اين احكام خود را مشغول به اختلافاتى كه بين شما و ديگران هست نكنيد كه مرجع و برگشت همه شما و آنان به سوى پروردگارتان است و پروردگارتان شما را به آنچه كه در باره‌اش اختلاف مى‌كرديد خبر مى‌دهد و بين شما و آنان حكمى قاطع و قضاوتى عادلانه خواهد كرد.

(وَ أَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ ...) اين جمله كه در اول آيه قرار دارد از نظر مضمون متصل و متحد با آيه قبلى است كه مى‌فرمود: (فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ‌) ، چيزى كه هست اينكه نتيجه‌اى كه بر جمله مورد بحث مترتب و يا به عبارت ديگر فرعى كه بر آن متفرع شده، غير از آن فرعى است كه به اين جمله متفرع شده است و از همين تفاوت فرع، علت اينكه چرا عين آن عبارت دو بار تكرار شده است به دست مى‌آيد.

آرى آيه اولى دستور مى‌داد به اينكه رسول خدا ٦ بر طبق ما انزل اللَّه حكم كند و از پيروى هوا و هوس‌هاى مردم بر حذر باشد براى اينكه ما انزل اللَّه شريعتى است كه براى پيامبر اسلام و امتش تشريع شده و بر آنان واجب است كه در اين خيرات سبقت گرفته و

[١] سوره شورى، آيه ١٣ .