ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٩٠ - آنچه كه انسان با تصرف در آن راه خدا را طى كند نعمت است

طبع آن چيز بسازد، و طبع او آن چيز را پس نزند و موجودات جهان هر چند كه از حيث اينكه در داخل نظام تدبير قرار گرفته‌اند، همه به هم مربوط و متصلند، و بعضى كه سازگار با بعض ديگرند نعمت آن بعض بشمار مى‌روند، و در نتيجه اكثر و يا همه آنها وقتى با يكديگر مقايسه شوند نعمت خواهند بود هم چنان كه خداى تعالى فرموده:(وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها)[١]، و نيز فرموده:(وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً)[٢].

الا اينكه خداى تعالى بعضى از اين نعمتها را به اوصاف بدى چون ١- شر ٢- پست ٣- لعب ٤- لهو و اوصاف ديگرى ناپسند توصيف كرده، يك جا فرموده:(وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ)[٣] و در جاى ديگر فرموده:(وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ)[٤] و در جايى ديگر فرموده:(لا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلادِ، مَتاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهادُ)[٥] و در جاهاى ديگر آياتى ديگر در اين باره آورده.

و اين سنخ آيات قرآنى دلالت دارد بر اينكه اين چيزهايى كه ما نعمتش مى‌شماريم وقتى نعمتند كه با غرض الهى موافق باشد، و آن غرضى را كه خدا اين موجودات را بدان جهت خلق كرده تامين شوند، و ما مى‌دانيم كه آنچه خداى تعالى براى بشر خلق كرده بدين جهت خلق كرده كه او را مدد كند در اينكه راه سعادت حقيقى خود را سريع‌تر طى كند، و سعادت حقيقى بشر نزديكى به خداى سبحان است، كه آنهم با عبوديت و خضوع در برابر پروردگار حاصل مى‌شود، آرى خداى تعالى مى‌فرمايد:(وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ)[٦].

[آنچه كه انسان با تصرف در آن راه خدا را طى كند نعمت است‌]

و بنا بر اين پس هر موجودى كه انسان در آن تصرف مى‌كند تا به آن وسيله راه خداى‌

[١] و اگر نعمتهاى خداى را بشماريد به آخرش نمى‌رسيد. سوره ابراهيم، آيه ٣٤

[٢] و نعمتهاى ظاهرى و باطنى خود را به فراوانى و به حد كامل در اختيارتان قرار داد. سوره لقمان، آيه ٢٠

[٣] آنها كه ما، در مال و عمرشان وسعت داده‌ايم نپندارند كه اين خير آنها است، بلكه وسعت داديم تا گناه بيشترى كنند و عذاب خوار ساز داشته باشند. سوره آل عمران، آيه ١٧٨

[٤] و اين زندگى دنيا چيزى بجز لهو و لعب نيست و زندگى حقيقى همانا خانه آخرت است. سوره عنكبوت آيه ٦٤ .

[٥] اينكه مى‌بينى كفار رفت و آمد در شهرها دارند تو را نفريبد زيرا متاعى است اندك كه در دنبالش جاى در جهنم دارند، كه چه بد آرامگاهى است. سوره آل عمران، آيه ١٩٧ .

[٦] و جن و انس را نيافريدم مگر براى اينكه مرا بپرستند. سوره ذاريات، آيه ٥٦