ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٧١ - معناى استقسام به ازلام كه از آن نهى شده است

چوبها را به كار مى‌زدند، تا بفهمند اين كار خوب است يا بد، خيرى در آن هست يا نه و اضافه كرده‌اند كه اين رسم در جاهليت دائر بوده، و خود نوعى فال زدن به شمار مى‌رفته. و در بحث روايتى آينده شرح بيشترش مى‌آيد.

اين وجه درستى نيست، زيرا با سياق آيه نمى‌سازد، و نمى‌شود آيه را حمل بر چنان معنايى كرد، زيرا آيه شريفه كه در مقام شمردن خوردنيهاى حرام است، و قبلا هم در جمله:

(إِلَّا ما يُتْلى‌ عَلَيْكُمْ‌) به آن اشاره شده بود، ده نوع از محرمات را بر مى‌شمارد ١- ميته ٢- خون ٣- گوشت خوك ٤- حيوانى كه براى غير خدا ذبح شود ٥- منخنقه ٦- موقوذه ٧- مترديه ٨- نطيحه ٩- ما اكل السبع ١٠- ما ذبح على النصب، بعد از شمردن اينها استقسام به ازلام را يادآور مى‌شود كه به دو معنا مى‌آيد، به معناى تقسيم گوشت از راه قمار و به معناى استخاره و فال زدن، با اين حال چگونه ممكن است كسى با اين همه قرائن پشت سر هم، و با اين سياق در تعيين اينكه كدام معنا منظور است شك كند و آيا عارف به اسلوب كلام اجازه چنين شكى بخود مى‌دهد. نظير اين جريان در كلمه عمره است هم به معناى عمارت مى‌آيد، و هم به معناى زيارت خانه خدا، حال اگر اين كلمه با كلمه خانه خدا استعمال شود، ديگر معناى اول كه مساله عمارت باشد به ذهن نمى‌رسد، و امثال اينگونه كلمات زياد است.

(ذلِكُمْ فِسْقٌ) احتمال دارد كلمه ذلكم اشاره باشد به همه كارهايى كه قبلا ذكر شده بود، و احتمال دارد اسم اشاره ذلك اشاره باشد به دو تاى اخير چون جمله:(إِلَّا ما ذَكَّيْتُمْ) فاصله شده بين آن دو، و بقيه و احتمال هم دارد كه تنها اشاره به آخرى باشد، و بعيد نيست معتدل‌تر از همه وجه ميانى باشد.(الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ، فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ) امر اين آيه شريفه در قرار گرفتنش در اين جاى خاص و سپس دلالتش بر معنا، عجيب است، براى اينكه اگر در صدر آيه يعنى جمله:( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ‌) ...(ذلِكُمْ فِسْقٌ ) دقت كنى، و آن گاه ذيل آن را بر آن اضافه نمايى كه مى‌فرمايد:(فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) خواهى ديد كه آن صدر براى خود كلامى است تام، و اصلا در افاده معنا هيچ حاجتى و توقفى بر آيه:(الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ ...) ندارد، و جان كلام اينكه از اين راهى كه گفتيم به خوبى متوجه مى‌شوى كه آيه شريفه آيه‌اى است كامل، همانطور كه آيات سوره‌هاى انعام و نحل و بقره كه بيانگر محرمات از خوردنيها قبلا نازل شده بودند، در إفاده معنايش مستقل و كامل بودند، در سوره بقره مى‌فرمود:( إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ، فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ)