و از تيجان ابن هشام همين حديث را نقل كرده، و در آن چنين آمده كه: ابن عباس اين اشعار را براى معاويه خواند، معاويه از معناى خلب و ثاط و حرمد پرسيد، و در جوابش گفت: خلب به معناى لايه زيرين است، و حرمد شن و سنگ زير آن است، آن گاه قصيده را هم ذكر كرده. و همين اختلاف خود شاهد بر اين است كه در اين روايت نارسايى وجود دارد.

و در تفسير عياشى از ابى بصير از ابى جعفر (ع) روايت كرده كه در ذيل اين كلام خداى عز و جل:(لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً) فرمود: چون هنوز خانه ساختن را ياد نگرفته بودند[١].

و در تفسير قمى در ذيل همين آيه نقل كرده كه امام فرمود: چون هنوز لباس دوختن را نياموخته بودند[٢].

و در الدر المنثور است كه ابن منذر از ابن عباس روايت كرده كه در ذيل جمله‌(حَتَّى إِذا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ) گفته: يعنى دو كوه كه يكى كوه ارمينيه و يكى كوه آذربيجان است‌[٣].

و در تفسير عياشى از مفضل روايت كرده كه گفت از امام صادق (ع) از معناى آيه‌(أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ رَدْماً) پرسش نمودم، فرمود: منظور تقيه است كه‌(فَمَا اسْطاعُوا أَنْ يَظْهَرُوهُ وَ مَا اسْتَطاعُوا لَهُ نَقْباً) اگر به تقيه عمل كنى در حق تو هيچ حيله‌اى نمى‌توانند بكنند، و خود حصنى حصين است، و ميان تو و اعداء خدا سدى محكم است كه نمى‌توانند آن را سوراخ كنند[٤].

و نيز در همان كتاب از جابر از آن جناب روايت كرده كه آيه را به تقيه تفسير فرموده است‌[٥].

مؤلف: اين دو روايت از باب جرى است نه تفسير.

و در تفسير عياشى از اصبغ بن نباته از على (ع) روايت كرده كه روز را در جمله‌(وَ تَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ) به روز قيامت تفسير فرموده‌[٦].

مؤلف: ظاهر آيه به حسب سياق اين است كه اين آيه مربوط به علائم ظهور قيامت باشد، و شايد مراد امام هم از روز قيامت همان مقدمات آن روز باشد، چون بسيار مى‌شود كه‌

[١] تفسير عياشى، ج ٢، ص ٣٥٠، ح ٨٤.

[٢] تفسير قمى، ج ٢، ص ٤١.

[٣] الدر المنثور، ج ٤، ص ٢٤٩.

[٤] ( ٤ و ٥ و ٦) تفسير عياشى، ج ٢، ص ٣٥١.

[٥] ( ٤ و ٥ و ٦) تفسير عياشى، ج ٢، ص ٣٥١.

[٦] ( ٤ و ٥ و ٦) تفسير عياشى، ج ٢، ص ٣٥١.