(إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ ناراً ...) در مجمع البيان‌[١] گفته است: كلمه سرادق به معناى فسطاط و خيمه‌اى است كه نسبت به آنچه كه در آن است محيط باشد. بعضى ديگر گفته‌اند: سرادق، آن پارچه‌اى است كه دور خيمه از طرف پائين مى‌كشند كه فاصله خيمه و زمين را بپوشاند. و در باره كلمه مهل گفته است: به معناى خلط و درد زيتون است. بعضى هم گفته‌اند: به معناى مس مذاب است. و در معناى كلمه مرتفق گفته است، به معناى متكا است كه از ماده مرفق گرفته شده و در اصل معناى ارتفق اين بوده كه فلانى به مرفق خود تكيه زده‌[٢] و كلمه شي‌ء به معناى پخته شدن است، مى‌گويند: شوى، يشوى شيئا .

و اگر به جاى اعتدنا للكافرين فرموده:(أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ) براى اين بوده كه بفهماند عذاب مذكور از تبعات ظلم ظالمين است كه در آيه‌(الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ كافِرُونَ)[٣] آن را بيان نموده و مى‌فرمايد: ظالمين كسانى‌اند كه از راه خدا جلوگيرى مى‌كنند، و راه خدا را معوج مى‌خواهند و نسبت به زندگى آخرت كافرند .

بقيه الفاظ آيه مورد بحث ظاهر است و احتياج به بيان ندارد.

(إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا).

اين جمله بيان جزاى مؤمنين و مزد ايشان در ازاى ايمان و عمل صالحشان است. و اگر در آخر فرمود: ما ضايع نمى‌كنيم ... و نفرمود: ما براى اين دسته چنين و چنان تهيه كرده‌ايم براى اين است كه عنايت خداى تعالى و شكر او را نسبت به اين طائفه برساند و گرنه ممكن بود بفرمايد ما چنين و چنان مزد مى‌دهيم ولى فرمود ما مزد چنين كسانى را ضايع نمى‌كنيم.

و جمله‌(إِنَّا لا نُضِيعُ) در جاى خبر ان قرار گرفته و در حقيقت سبب در جاى مسبب نشسته و تقدير آن چنين است: ان الذين امنوا و عملوا الصالحات سنوفيهم اجرهم فانهم محسنون و انا لا نضيع ... يعنى كسانى كه ايمان آورده عمل صالح كردند، ما اجرشان را مى‌دهيم براى اينكه اينان نيكوكارند، و ما هم كسى نيستيم كه اجر نيكوكار را ضايع بگذاريم.

[١] ( ١ و ٢) مجمع البيان، ج ٦، ص ٤٦٥.

[٢] ( ١ و ٢) مجمع البيان، ج ٦، ص ٤٦٥.

[٣] سوره اعراف، آيه ٤٥.