قبلا وجه اتصال اين آيه با آيات قبلش گذشت، و حاصل آن اين بود كه آيه قبلى مى‌رسانيد كه مردم- كه آخرينشان مثل اولينشان هستند- به خاطر آن غريزه فسق و فساد كه در ايشان است مستحق آمدن هلاكت و انواع ديگر عذابهاى شديد هستند، و خداى تعالى هم در باره قريه‌ها اين سرنوشت را مقرر فرموده كه همه هلاك و يا معذب به عذاب شديد شوند، و همين معنا باعث شد كه خداى تعالى آياتى كه كفار پيشنهاد مى‌كنند نفرستد، چون با در نظر گرفتن اينكه آخرين بشر با اولين او يكسانند، و هر چه اولين را وادار به عصيان كرد آخرين را هم وادار مى‌كند، و نيز با در نظر گرفتن اينكه اولين با آمدن آيات پيشنهادى خود باز كفر ورزيدند اين مساله وجود دارد كه اينها نيز بعد از ديدن معجزه و آيت پيشنهادى خود ايمان نياورند، و در نتيجه به عذاب هلاك و يا عذاب شديد ديگرى مبتلا شوند، هم چنان كه پيشينيان ايشان شدند، و چون خدا نمى‌خواهد اين امت را به عذاب عاجل و زودرس مؤاخذه نمايد، لذا آيات پيشنهادى كفار را نمى‌فرستد.

با اين بيان اين معنا روشن مى‌شود كه اين دو آيه با آيات ديگر اين سوره- از آيه ٩٠ تا آخر سوره- كه اقتراحات و پيشنهادات كفار را خاطرنشان ساخته و مى‌فرمايد:(وَ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعاً ...)[١] ارتباط دارند و از ظاهر آيات سوره هم برمى‌آيد كه سوره يكباره نازل شده است.

پس اينكه فرمود:(وَ ما مَنَعَنا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآياتِ) كلمه منع نمى‌تواند به معناى ظاهرى خودش باشد، زيرا منع عبارت است از اينكه كسى و يا چيزى قوى‌تر از انسان جلوى خواست او را بگيرد، و چون به حكم‌(وَ اللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ) و به حكم اينكه او غالب و قاهر است هر چه اراده كند مى‌شود، و براى شدن آن به غير از كلمه كن سرمايه ديگرى لازم نيست نمى‌توان گفت تكذيب اولين نسبت به آيات خدا مانع شد از اينكه خداوند آيات پيشنهادى بعدى را بفرستد و خداى را جلوگير و سد گرديد.

ناگزير بايد بگوئيم معنايش اين است كه از آنجا كه آيات پيشنهادى هيچگونه مصلحتى نداشته، و صاحبان پيشنهاد و بطور كلى هيچكس از آن نفعى نمى‌برده و هيچيك به‌

[١] سوره اسراء، آيه ٩٠.