چه قرار است ؟ قضیه این است که آیه نمی‌گوید هر یک فرد شما در گذشته‌ برابر بود با ده فرد کافر ، و حالا برابر است با دو فرد کافر ، بلکه‌ مقصود این است که جمع شما در گذشته برابر بود با ده برابر این جمع از کافران ، و اکنون جمع شما برابر است با دو برابر این جمع از کافران . اکنون ضعیف شده‌اید . نه اینکه آن افراد ضعیف شده‌اند ، بلکه مسلمین در ابتداء صدر اول ، مثلا در موقع جنگ بدر افرادی زبده بودند ، همان قوم‌ یفقهون بودند که قرآن می‌گوید ، به تدریج مخصوصا بعد از فتح مکه که دیگر مردم گروه گروه می‌آمدند مسلمان می‌شدند و در میان آنها « مؤلفه قلوبهم »و حتی افراد ضعیف الایمان بودند ، در میان مسلمین افرادی پیدا شدند که‌ نیروی یک نفر اینها فقط برابر بود با نیروی یک نفر آنها یا کمتر . نتیجه این شد که افراد مؤمن زبده مسلمان که یک نفرشان بر ده نفر از کفار پیروز می‌شد در اقلیت قرار گرفتند و لشکر مسلمین در مجموع فقط بر دو برابرش می‌توانست غلبه کند نه بر ده برابر . مؤید این مطلب که عرض می‌کنم نظر قرآن به جمع است [ این است که ] آنجا هم که می‌فرماید یک نفر شما با ده نفر آنهاست ، نمی‌خواهد بگوید که‌ هر یک فرد از شما با ده نفر از کفار برابر است . مسلم در میان مسلمین‌ افرادی بودند که با ده نفر برابر نبودند و نیز افرادی بودند که بر پنجاه‌ نفر هم غلبه می‌کردند مثل علی ( ع ) . مقصود این است که در ابتدا جمع‌ مسلمین بر ده برابر خود از دشمن پیروز می‌شد ولی در اواخر که افرادی که‌ تربیت اسلامی داشته باشند در اقلیت بودند و مردم فوج فوج مسلمان می‌شدند و هنوز ایمانشان قوی نشده