آشنایی با قرآن 3 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٤
نکته دیگر این است که مسئلهای در کتب ادبی مطرح است که میگویند چرا خدا میگوید : « ان الله لیس بظلام للعبید ». ( ظلام ) صیغه مبالغه است ، و این جمله یعنی خدا بسیار ظلم کننده نیست . پس آیا معنایش این است که کم ظلم کننده هست ؟ ! معمولا جواب میدهند که در اینجا مقصود از ظلام ، ظالم است . « لیس بظلام للعبید »یعنی ظالم نیست . " فعال " به معنی " فاعل " هم استعمال شده است . ولی وجه صحیحش همان است که علامه طباطبایی دامت برکاته در تفسیر " المیزان " میفرمایند که برای خداوند ظالم بودن فرض نمیشود . اگر خدا ظالم باشد ، ظلام است و اگر ظالم نباشد [ عادل است . به عبارت دیگر ] خدا یا عادل است یا ظلام . یعنی خدا عادل است همانطوری که هست ، اگر بنا بشود خدا ظالم باشد ، ظلام یعنی بسیار ظلم کن است . چون اگر العیاذ بالله قانون عالم بنایش بر ظلم باشد ، دیگر شامل یک فرد بالخصوص وی کار بالخصوص نیست ، شامل همه چیز است . کار خدا شامل همه چیز است ، یا عدالت مطلق است همین طوری که هست و یا فرضا این عدالت نباشد ظلم کامل و مطلق و حد اعلای ظلم است . پس آنچه درباره خدا میتوان مطرح کرد در ارتباط با نظام کلی عالم که آیا این نظام عادلانه است یا ظالمانه ، این است که آیا خدا ظلام است یا عادل ؟ که مقصود از عادل [ بر پا دارنده ] کمال عدالت است . « کدأب آل فرعون و الذین من قبلهم کفروا بایات الله فاخذهم الله بذنوبهم ان الله قوی شدید العقاب » وضع اینها و عادت و روش اینها از این جهت عینا مانند دأب و روش آل فرعون