که دعا نکنیم که این بدترینش است ، یا دعا بکنیم و مستجاب نشود ) ببخش . معلوم می‌شود هر دسته‌ای از گناهان یک خاصیت مخصوص به خود دارد.
آیه‌ای که در هفته پیش هم خواندیم آیه عجیبی است : « و ما کان ربک‌ لیهلک القری بظلم و اهلها مصلحون »[١] . پروردگار تو هرگز چنین نیست‌ که مردمی را به موجب ظلمی هلاک کند در حالی که آنها مصلح و اصلاح‌ کننده‌اند . اینکه هم ظالمند و هم اصلاح کننده یعنی چه ؟ مقصود از ظلم در اینجا آن ظلم عظیم است که شرک است ، و مقصود از اینکه مصلح هستند یعنی‌ در میان خودشان مصلحند . پس ظلمشان در حق الله است ، اصلاحشان در حق‌ الناس . بنابراین قرآن اینطور می‌گوید که اگر مردمی خودشان برای خودشان‌ در دنیا خوب باشند اما کافر و مشرک باشند ، [ به عبارت دیگر ] عدالت‌ در میانشان برقرار باشد ولی مشرک باشند ، در این دنیا خدا آنها را معذب‌ نمی‌کند . پس معلوم می‌شود هر گناهی یک خاصیتی دارد . این است که پیغمبر اکرم ( ص ) فرمود : « الملک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظلم » . جمله‌ عجیبی است : یک ملک ، یک دولت ، یک نظام با کفر قابل بقا هست ولی‌ با ظلم قابل بقا نیست . هم کفر گناه است و هم ظلم ، اما هر گناهی در یک جهت تأثیر دارد . تأثیر کفر در اینکه نظام یک زندگی را از هم بپاشد به اندازه ظلم نیست . پس ما اگر دو جمعیت داشته باشیم ، یک جمعیت‌ مسلمان باشند ولی در میان خودشان ظالم

[١] سوره هود ، آیه . ١١٧