اگر بخواهیم روح مطلب را در مظاهر مختلفش بشکافیم همان مطلبی است که‌ پیغمبر اکرم با آن تشبیه بسیار عالی بیان فرمود : » مثل المؤمنین فی‌ تواددهم و تراحمهم و تعاطفهم مثل الجسد اذا اشتکی منه عضو تداعی له سایر الجسد بالسهر و الحمی « [١] .
یعنی مثل اهل ایمان مثل یک پیکر است . آنها به منزله اجزاء یک‌ پیکرند که اگر عضوی به درد آید سایر عضوها با تب و بیداری با او همدردی‌ می‌کنند . هر وقت مسلمانان به این شکل در آمدند که حکم اعضای یک پیکر را پیدا کردند یعنی روابطشان و نزدیکیشان با یکدیگر و اشتراکشان در سرنوشت‌ یکدیگر ، همدردی و همکاری و همدلیشان به آنجا رسید که حکم اعضای یک پیکر را پیدا کردند ، منظور قرآن در باب ولاء مؤمنین و مسلمین نسبت به یکدیگر عملی شده است . در آن مقاله عرض کردم که ما یک ولاء اثباتی داریم و یک‌ ولاء نفیی . قرآن یک جا می‌گوید ولاء داشته باشید و یک جا می‌گوید نداشته‌ باشید . مسلمین را می‌گوید نسبت به یکدیگر ولاء داشته باشید ، نسبت به‌ کفار نداشته باشید . این معنایش این است که شما مسلمین باید یک پیکر را تشکیل بدهید نه اینکه عضو یک پیکر دیگر بشوید که آن پیکر مال دیگران‌ است ، خواه شما در آنها مستهلک بشوید و یا شما و آنها مجموعا یک پیکر را به وجود آورید . این از آن چیزهایی است که اسلام نمی‌پذیرد .

[١] جامع الصغیر ، ج ٢ ، ص . ١٥٥