پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٦ - شرح و تفسير در گرفتن خراج انصاف را رعايت كنيد

يعنى چنان با مردم رفتار كنيد كه از عرض حاجت خود شرمنده نشوند. مثلًا اگر بعضى گوسفندان آنها مورد علاقه آنهاست يا بعضى از بخش‌هاى زراعت مورد توجّه آنهاست، چنان با آنها رفتار كنيد كه بتوانند مقصود خود را اظهار دارند و خراج و زكات را از بخش ديگر مطالبه كنيد.

حضرت در دومين نهى خود مى‌فرمايد: «و كسى را از خواسته (مشروعش) باز مداريد»؛

(وَلَا تَحْبِسُوهُ عَنْ طَلِبَتِهِ).

اشاره به اينكه اگر آنها در نحوه تقسيم اموال و اخذ خراج خواسته‌هاى مشروعى داشته باشند آنها را رعايت كنيد.

در سومين نهى، آنها را از گرفتن وسايل ضرورى زندگى (و به اصطلاح مستثنيات دين) باز مى‌دارد و مى‌فرمايد: «و هرگز براى گرفتن خراج از بدهكار، لباس تابستانى يا زمستانى و يا مركبى كه با آن به كارهايشان مى‌رسند و يا برده‌اى را (كه از كمك او براى زندگى بهره مى‌گيرند) به فروش نرسانيد»؛

(وَلَا تَبِيعُنَّ لِلنَّاسِ فِي الْخَرَاجِ كِسْوَةَ شِتَاءٍ وَلَا صَيْفٍ، وَلَا دَابَّةً يَعْتَمِلُونَ عَلَيْهَا وَلَا عَبْداً).

اين دستور يكى از احكام كاملًا انسانى اسلام است كه اجازه نمى‌دهد حتى از بدهكاران، ضروريات زندگى آنها را براى اداى دين بستانند، بلكه اگر مال ديگرى دارد از آن بايد بهره گرفت و اگر ندارد بايد به او مهلت داد تا زمانى كه قدرت بر اداى دين خود پيدا كند.

در چهارمين نهى مى‌فرمايد: «كسى را براى گرفتن درهمى تازيانه نزنيد»؛

(وَلَا تَضْرِبُنَّ أَحَداً سَوْطاً لِمَكَانِ دِرْهَمٍ).

به بيان ديگر به هنگام اخذ حق بيت‌المال هر گونه خشونتى ممنوع است‌