الدين على ابن حسن نظام الدين گيلانى است ، چه آن شرح در ١٠٣٦ ق به انجام رسيده وگزيده اى از شرح ابن ميثم و به عربى است . آغاز: بسمله بعد از حمد خداوند جهان و درود بر پيغمبر آخر الزمان بنده على موسوم به حكيم صوفى را به جهت ذلت روز معاد اين سعادت دست داد كه خطب و مكتوبات... اميرالمؤمنين على بن ابى طالب را كه به اميران شهرهاى خود و شريران خود نوشته و سيد رضى الدين در كتاب نهج البلاغه جمع كرده بفارسى مترجم گردد... افتتاح به خطبه اول كتاب كرده شد .. . رباعى: { يا رب چو از اين گريوه بالا برسم از خود رسته به حق تعالى برسم } { سيل دريا مرا از اين جو ببردتا من ز على به رب اعلى برسم } انجام: اين است آنچه توفيق توضيح در او يافت و باللّه التوفيق .

نسخه ها:

١٠٨٩٨ . تهران ، مجلس سنا: ٧٥٦ ، آغاز برابر نمونه ، نسخ و نستعليق ، بدون نام كاتب ، ١١ ربيع الثانى ١٠٠٤ق ، ٥٦٧ برگ ، ١٧ سطر ، سابقه: تهران ، حسين مفتاح: ١٢٠ [فهرست مجلس سنا: ٢/٥٣ ؛ نشريه نسخه هاى خطى: ٧/١٨٧].

١٩٥٦ . شرح نهج البلاغة(عربى)

از: محمد (زنده در ١٢٢٥ ق)

ترجمه تحت اللفظى و شرح بسيار مختصر توضيحى است بر كتاب نهج البلاغه ، تقديم شده به فتحعلى شاه قاجار كه نيمه اول آن در غره رمضان ١٢٢٥ ق به پايان رسيده است . متأسفانه نام كامل مؤلف - در تنها نسخه موجود از اين شرح - از بين رفته است . آغاز: ... مخصوص پروردگارى است كه مستور است از غايت ظهور .. . توحد در ذات بيرون است .

نسخه ها:

١٠٨٩٩ . قم ، مرعشى: ٤٩٦٦ ، آغاز: برابر نمونه ، ترجمه نستعليق و متن نسخ معرب ، محمد تقى بن... ، ١٢٤٥ق ، ٢٥٨ برگ [فهرست مرعشى: ١٣/١٦٤].