شرح مفصلى است بر نهج البلاغه . ابن عتايقى شرح خود را در چهار جلد نوشته كه جلد سوم آن را در سال ٧٨٦ ق به پايان رسانيده است. او شرحش را از سه شرح ابن ميثم و ابن ابى الحديد و قطب الدين كيدرى برگزيده و در مواردى نظريه هاى ابن ابى الحديد را نقد كرده است. از شرح ابن عتايقى تنها جلد نخست و سوم باقى مانده است كه از سوى بنياد نهج البلاغه در حال تحقيق و انتشار است. اما از جلد دوم و چهارم تاكنون نسخه اى شناسايى نشده است. [رياض العلماء: ٣/١٠٦ ؛ الذريعة: ١٤/١٣٢ ؛ فهرست سپهسالار: ٢/١٢٦ـ١٢٨ ؛ مجله وقف ميراث جاويدان، ش ٢٦ و ٢٥، ص ٩٦ ـ ٩٤؛ مجله آينه پژوهش، ش ٤٨ (آذر و دى ١٣٧٦)، ص ١٠٤ ـ ٩٨.]

نسخه ها:

١٠٨٩٦ . خوى ، مدرسه نمازى: ٣٨١ ، جلد سوم ، آغاز: و من كلام له عليه السلام و قد شاوره عمر فى الخروج إلى غزوة الروم ، نسخ ، على بن محمد بن محمد بن على ، جمادى الاول ٧٨٦ق ، مقابله و تصحيح شده در نزد شارح ، «٣٦٤صفحه»١٨٢ برگ ، سابقه: قم ، مرعشى: عكس ٤٧٥ ، محقق طباطبايى: عكس ١٣٠ و ١٩٩ و ميكروفيلم ١٦٩ [فهرست مدرسه نمازى: ١/١٩٤ ؛ فهرست عكسى مرعشى: ١/٤٢٢ ؛ يادنامه محقق طباطبايى: ٣/١٤٦٣ و ١٤٨٠ و ١٥٢٨ ]. ١٠٨٩٧ . قم ، مرعشى: ١١٧٢١ ، جلد سوم ، از آغاز افتادگى دارد ، آغاز:... و الأشرار و الجهال لعدم معرفتهم بوضع الأشياء فى مواضعها التى هى مقتضى العقل... و من خطبة له عليه السلام فى الاستسقاء .. . انجام: بالحاء المهملة أيضا و لم يذكر الذل و الخزى و معناه أباح دمه تم بعون اللّه و حسن توفيقه ، شرح نستعليق و متن نسخ ، عبداللّه بن عبدالغفار ، ٢٧ ذيحجه... (سده ١١ ق) ، ١٢٣ برگ ، ٣٥ سطر [نسخه هاى خطى و كهن و نفيس نهج البلاغه در كتابخانه آية اللّه مرعشى: ص٩٩ ـ ١٠١].

١٩٥٥ . شرح نهج البلاغة(فارسى)

از: حكيم على صوفى اصفهانى

شرح و ترجمه اى است از نهج البلاغه ، كه تأليف آن قبل از سال ١٠٠٤ق صورت گرفته است . اين شرح جز انوار الفصاحة و اسرار البلاغة حكيم نظام