دانشنامه قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٤٥٣
كتاب هايى كه بدين موضوع پرداخته اند ، نام بيش از سيصد تن از آنان آمده است . {-١-}
سه . صحّت و صدور حديث ثقلين
تأمّل در «تواتر معنوى» و بلكه «تواتر لفظىِ» حديث ثقلين و كثرت راويان آن در همه طبقات از يك سو ، و ناهمگونى گروه هاى فكرى و سياسى گزارش كننده اين حديث از سوى ديگر ، هر گونه ترديد در صدور آن را برطرف مى سازد و پژوهشگر را از ارزيابى سند ، بى نياز مى كند . با اين وصف ، بررسى موردى اسناد حديث ثقلين نيز صحّت و اعتبار بسيارى از آنها را نشان مى دهد . موارد زير ، از بررسى موردىِ اسناد ، به دست آمده است : الف ـ متن صحيح مسلم به نقل از زيد بن ارقم ، «صحيح» و مورد قبول اهل سنّت است .[٢] ب ـ ناصر الدين آلبانى ، روايت سنن الترمذى به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى را «صحيح» شمرده است . [٣] ج ـ آلبانى ، روايت ترمذى به نقل از زيد بن ارقم و ابو سعيد خُدرى را «صحيح» دانسته است . [٤] د ـ حاكم نيشابورى ، گزارش زيد بن ارقم در باره خطبه پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير خُم را «صحيح» دانسته و ذهبى نيز اين سخن را تأييد كرده است . [٥] ابن كثير ، صحّت اين
[١] ر . ك : نفحات الأزهار : ج ١ ص ١٩٩ و ج ٢ ص ٩١ . [٢] ر . ك : نفحات الأزهار : ج ١ ص ١٦١ . [٣] قال الدميري عند لفظة عكرمة : وكثيرة عزة أحد شعراء العرب [ومتيميها] وكان كيسانيا ، والكيسانية فرقة من الروافض يعتقدون إمامة محمّد بن علي بن أبي طالب [وهو] المعروف بمحمّد بن الحنفية ، ويقولون إنّه مقيم بجبل رضوى ومعه أربعون نفرا من أصحابه ، ولم يقف لهم على خبر ، ويقولون إنّهم أحياء يرزقون وإنّه سيرجع إلى الدنيا فيملؤها عدلاً وفي ذلك يقول كثير عزّة : وسبط لا يفوق الموت حتّىتعود الخيل يقدمها اللواء يغيب فلا يرى فيهم زمانابرضوى عنده غسل وماء انتهى «منه» . [٤] الكافي ، ج ١ ، ص ٤٥٠ ، ح ٣٤ . [٥] ر . ك : سلسلة الأحاديث الصحيحة : ج ٤ ص ٣٥٦ ح ١٧٦١ .