٥٣٧١.التوحيد ـ به نقل از حمدان بن سليمان ـ: به امام رضا عليه السلام نامه نوشتم و درباره كارهاى بندگان پرسيدم كه : آيا آفريده شده هستند يا آفريده شده نيستند؟ [امام عليه السلام در پاسخ] نوشت: «اندازه كارهاى بندگان ، دو هزار سال پيش از آفرينش آنها، در علم خداوند عز و جلمشخص شد».

٥٣٧٢.معانى الأخبار ـ به نقل از عبد السلام بن صالح هِرَوى ـ: از امام رضا عليه السلامشنيدم كه مى فرمود: «كارهاى بندگان ، آفريده شده هستند» . پس به ايشان گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! معناى آفريده شدن [در اين جا ]چيست؟ فرمود: «اندازه نهاده شده هستند» .

٥٣٧٣.امام رضا عليه السلام: و بدان آن يگانه اى كه بدون اندازه و نهايت ، استوار است، آفريده اى آفريد كه با نهايت و اندازه ، تقدير شده بود، و آنچه را آفريد، دو آفريده بود: تقدير و تقدير شده. پس در هيچ يك از اين دو، رنگ و طعم و وزنى نبود. سپس ، يكى از آن دو را [به گونه اى] قرار داد كه با ديگرى درك شود و هر دو را معلوم به ذات قرار داد [كه بدون نياز به چيز ديگر ، قابل درك اند] .

٥٣٧٤.المحاسن ـ به نقل از يونس بن عبد الرحمن ـ: امام رضا عليه السلام فرمود : «هستى نمى يابد ، مگر آنچه خدا بخواهد و اراده كند و اندازه نهد و حكم كند» . گفتم: [ مشيّت و ] خواست ، يعنى چه؟ فرمود: «آغازگرىِ فعل» . گفتم: اراده كرد ، يعنى چه؟ فرمود: «ثبات بر فعل» . [١] گفتم: اندازه نهاد ، يعنى چه؟ فرمود: «مشخص كردن اندازه طول و عرض آن چيز». گفتم: حكم كرد ، يعنى چه؟ فرمود: «آن گاه كه به فعلى حكم كرد، آن فعل را به اجرا مى گذارد. پس اين فعل ، همان است كه بازگشتى براى آن نيست».

[١] مقصود ، ثبات بر فعل در مرحله علم فعلى است ، نه عمل خارجى كه در مرحله قضا و امضا مطرح مى شود .