اردوگاه شرق و غرب درباره آن به توافق برسند. بنابراين، چنين صلح هاى تحميلى دور از هرگونه واقع بينى بود، و هرگز به ثمر نمى رسد و صلح پايدار و استوارى نخواهد بود.

تلاش براى صلح

صلح از مفاهيم و ارزش هاى اخلاقى اسلام است كه با وجود شرايط ياد شده، از فرايض بزرگ مذهبى شمرده مى شود و در اين صورت فرق نمى كند كه طرفين صلح، دو فرد مسلمان باشند يا دو طايفه و يا دو دولت بزرگ; در هر حال، بر هر فرد مسلمان لازم است كه براى برقرارى صلح حداكثر كوشش و تلاش را مبذول دارد.

در نبرد «حديبيه»، پيامبر اسلام خودگذشتگى عجيبى براى برقرارى صلح ميان مسلمانان و مشركان از خود نشان داد. او حاضر شد گروهى از يارانش را از خود برنجاند، امّا پيمان صلح را به امضا برساند (ما تفصيل آن را در كتاب «فروغ ابديت»[١] به طور مشروح نوشته ايم).

اميرمؤمنان درباره اهميت برقرارى صلح و دوستى ميان دو متخاصم چنين مى فرمايد: «وَصلاحُ ذات بَيْنكُمْ فَإنّى سمعتُ جَدَّكُما يَقُول:صَلاحُ ذات البينِ أفضلُ مِنْ عامَّةِ الصَّلاة والصِّيام;[٢]من شما فرزندانم را سفارش مى كنم كه براى برقرارى صلح ميان دو متخاصم كوشش كنيد; چه، من از جد شما پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) شنيدم كه مى فرمود: ايجاد صلح و صفا ميان دو متخاصم، از يك سال نماز و روزه برتر است».

اين امر به حدى در نظر اسلام حايز اهميت است كه فرد مصلح مجاز است

[١] ج٢، ص ٥٨٠ـ ٦٠٣(چاپ سوم).
[٢] نهج البلاغه عبده، ج٣، ص ٨٥(از وصاياى اميرمؤمنان به فرزندان خود).