نظام اخلاقى اسلام - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٦

نمى فهمند».

٥.(وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ).

«اگر آنان صبر مى كردند تا خود بيرون آيى، براى آنها بهتر بود، خداوند آمرزنده و مهربان است».

طرز سخن گفتن با مردم و معاشرت با طبقات مختلف جامعه و مراعات اصول و آداب اخلاقى در روابط با ديگران، يكى از بخش هاى مهم «علم اخلاق» را تشكيل مى دهد، و برخى از دانشمندان غرب كه در كشف راه هاى نفوذ در مردم تجربياتى دارند، رساله هايى درباره چگونگى «معاشرت با مردم» نوشته اند، و بسيارى از مطالب اين دانشمندان، در احاديث اسلامى به طور روشن ترى وارد شده است، ولى متأسفانه نويسندگان خوش قريحه ما نخواسته اند اين آداب را كه در آثار اسلامى آمده است، به صورت روزپسند و آميخته با شواهد و مسائل روز، عرضه كنند، تا نسل جوان كه تشنه شنيدن اين نوع تعاليم اخلاقى است، تصور نكنند كه ابتكار اين مطالب مربوط به غربيان است، بلكه بداند پيامبر اسلام و جانشينان او در اين قسمت، ما را راهنمايى هاى زيادى فرموده اند.

مؤلف و محدّث بزرگ اسلامى، شيخ حرّ عاملى در كتاب وسائل الشيعه[١] احاديث زيادى درباره وظيفه يك فرد مسلمان در طرز معاشرت با مردم، از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) و اهل بيت گرامى اش نقل كرده و تحت عنوان آداب معاشرت در سفر و حضر[٢] به آنها اشاره نموده است.

طرز معاشرت شخص پيامبر، بهترين راهنما و بزرگ ترين آموزگار ماست، و