نتيجه اين بررسى اين است كه منظور از اسلام در لسان قرآن، همان انقياد و خضوع در برابر خداست، در برابر «شرك» كه خضوع در برابر بُت ـ كه مخلوق خدا است ـ مى باشد.

و مقصود از ايمان در قرآن عبارت است از اذعان به خدا و آنچه كه مربوط به اوست; مانند رسالت پيامبر و روز رستاخيز و كتاب هاى آسمانى و...، در برابر كفر كه انكار همه يا برخى از آنهاست.

اگر حقيقت «اسلام» همان اذعان و تصديق است، قطعاً مركز حقيقى اين دو حالت، همان روح و روان انسانى است و زبان و اعضاى ديگر جلوه گاه اين دو حال درونى هستند.

ولى اگر مقصود از اين دو كلمه، تظاهر به «تسليم» و «اذعان» باشد، اگر چه در دل و اعماق روح، اثرى از هيچ كدام نباشد ـ چنان كه افرادى پيدا مى شوند كه در دل نه حالت تسليم دارند و نه اذعان، ولى در زبان به خضوع و اذعان تظاهر مى نمايند ـ در اين صورت، مظهر اين دو نوع «تسليم» و «اذعان» فقط زبان خواهد بود و در برخى از آيات به اين نوع از اسلام صورى و ايمان ظاهرى اشاره شده است.

مفسران در شأن نزول آيه مورد بحث نقل مى كنند كه گروهى از قبيله «بنى اسد» براى اخذ زكات به خدمت پيامبر رسيدند و اظهار داشتند كه ما به آيين تو ايمان آورده ايم; پيامبر به دستور خداوند به آنان مى گويد: شما تنها اسلام آورده ايد]نه ايمان[; زيرا ايمان در دلهاى شما نفوذ نكرده است.

ناگفته پيداست، همان طور كه ايمان در دل آنها نفوذ نكرده بود، همچنين اسلام نيز در قلب آنان وارد نشده بود و اسلام آنان، جز اسلام زبانى بيش نبوده