مبانى انديشه اسلامى(1) - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٧٩
ميان آفرينش اشيا و خلقتِ ويژه آنها، انفكاكى نيست و هر چيزى خلقت و آفرينشى ويژه دارد كه خداوند، همان خلقت را به آن عطا كرده است:
رَبُّنَا الَّذى اعْطى كُلَّ شَىْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى «١» پروردگار ما كسى است كه به هر چيزى آفرينش ويژه همان را داده و سپس آن را هدايت نموده است.
خداوند در آيهاى ديگر، در تمثيلى بر اين حقيقت اشاره كرده و فرموده است:
انْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ اوْدِيَةٌ بِقَدَرِها «٢» از آسمان آبى فرود آورد و رودخانههايى به قدر ظرفيتشان جارى شدند.
بنابراين، خداوند در مرحله تكوين، هر موجودى را به اندازه ظرفيت و استعدادش، از بركت «وجود» برخوردار كرده است. رحمت الهى و فيض وجود از ناحيه او سرازير است و هر موجودى با توجه به ظرفيت خود از آن بهره مىگيرد.
عدل در تشريع خداوند در قانونگذارى و اوامر و نواهى خويش نيز، عدالت را ارج نهاده و بيش از تاب و توان افراد بر آنان تكليفى ننهاده است؛ لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً الَّا وُسْعَها «٣» خدا بر هيچ كس مگر به قدر توانايى او تكليف نمىكند.
در زير، شمارى از نمودهاى عدالت الهى در تشريع را برشمردهايم:
١- خداوند تكليف را از نابالغان و ديوانگان برداشته است؛ زيرا آنان توان بدنى يا عقلانى انجام تكاليف را ندارند.