مبانى انديشه اسلامى(1) - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٢٠٤
عمرو بن يزيد مىگويد: از امام جعفر صادق (ع) پرسيدم: برزخ چيست؟ امام در پاسخ فرمود:
قبر است از آن هنگام كه مىميرد تا روز قيامت. «١» بنابراين روشن شد كه مراد از قبر همين گودال خاكى محل دفن بدن ميت نيست، و نيز روشن شد اين كه در روايات سخن از عذاب قبر و فشار قبر به ميان مىآيد به اين معنا نيست كه ديوارهاى قبر از دو طرف بهم نزديك شوند، و بدن ميت را بفشارند، بلكه اين فشار، عذابى است كه در ماوراى اين عالم ماده دامنگير متوفى مىشود، گرچه ممكن است فشار وارد بر روح موجب فشار بر بدن نيز گردد. براى همين ممكن است حتى اشخاصى كه در قبر خاكى دفن نشوند فشار قبر داشته باشند، شبيه كسانى كه شب در بستر آرام خوابيدهاند ولى در اثر خواب هولناكى كه ديدهاند فشار سختى بر بدنشان وارد مىشود! شخصى از امام صادق (ع) پرسيد آيا كسى كه بر دار آويخته شده عذاب قبر دارد؟
حضرت فرمود:
خداى زمين خداى هوا هم هست، پس خداوند به هوا امر مىكند تا او را بفشارد فشارى شديدتر از فشار قبر. «٢» سؤال قبر از جمله رخدادهاى مهم و حتمى عالم برزخ سؤال دو فرشته «نكير» و «منكر» است.
از گفتار بزرگان علما بر مىآيد كه سؤال نكير و منكر حقيقت غير قابل انكار است. شيخ صدوق مىفرمايد:
اعتقاد ما در پرسشهاى در قبر اين است كه آن حق بوده و ناچار به پذيرش و باور آن هستيم. «٣»