مبانى انديشه اسلامى(1) - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٢٣٤
به ظاهر مراد از «المؤمنون» در اين آيه همه مؤمنان است، ولى شكى نيست كه همه آنان مراد نيستند، بلكه شمارى خاصّ مورد نظرند؛ زيرا عامّه مؤمنان چون ديگر مردم صورتهاى ظاهرى اعمال را مىبينند، آن هم اعمالى را كه در حضورشان انجام گيرد.
بنابراين، از اعمالِ پنهان مردم و حقيقت و باطن اعمال آگاهى ندارند؛ زيرا در توان هر انسانى نيست كه بر امور نفسانى مردم احاطه يابد و چنين مقامى براى شمارى اندك از مؤمنان حاصل است كه خداوند توان راه يافتن به باطن اعمال انسانها را به آنان كرامت فرموده است. مراد آيه اين است كه در ميان مؤمنان كسانى هستند كه اعمال شما را مىبينند. «١» از اين رو، امام صادق (ع) در تفسير اين آيه فرموده است: «هُمُ الْائِمَّةُ» «٢» : آن مؤمنان امامانند. بريد عجلى مىگويد: از امام صادق (ع) از تفسير اين آيه پرسيدم كه خداوند فرموده است: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ امَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَل مبانى انديشه اسلامى(١) ٢٤١ يارى خواستن دوزخيان ص : ٢٤١ َى النَّاسِ» «٣» [: و چنين شما را امّت وسط قرار داديم تا بر مردم، گواهان باشيد.] پاسخ فرمود: امّت وسط ماييم و ما گواهان الهى بر خلقش و حجتهاى او در زمينيم.» ٤- فرشتگان:
قرآن درباره گواهى فرشتگان بر انسان مىفرمايد:
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ الَّا لَدَيْهِ رَقيبٌ عَتيدٌ «٤» هيچ سخنى انسان بر زبان نمىآورد، مگر اين كه همان دم، فرشتهاى مراقب و آماده براى انجام مأموريت [و ضبط آن] است.
بيشتر مفسّران معتقدند كه «رقيب» و «عتيد»، همان دو فرشته مأمور ثبت اعمالند. «٥» همچنين، قرآن مىفرمايد: