مبانى انديشه اسلامى(1) - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٢٠٣
است كه بدن ميّت در آن جاى مىگيرد؟ و نيز درباره سؤال و فشار قبر و تجسم اعمال در آن اشاره كوتاهى مىكنيم.
بدن برزخى اين را مىدانيم كه انسان تركيبى از روح مجرد و بدن خاكى است، و منشاء همه ادراكات و افعال نيز روح آدمى است، و بدن ابزارى مادى براى ادراك و فعاليت روح مىباشد. چنانچه در آيات قرآن آمده، روح بعد از مرگ نمىميرد و به سوى خدا باز مىگردد. «١» اما بدن برزخى يا قالب مثالى كه روح پس از مرگ در آن قرار مىگيرد از لحاظ شكل و قيافه و صورت شبيه بدن دنيايى است ولى وزن و جرم ندارد. مانند هنگامى كه خواب مىبينيم؛ همين بدن با همه تواناييها و ادراكات آن وجود دارد اما جنبه مادى آن فعال نيست «٢»؛ تازه انسان گاهى در خواب قويتر از بيدارى عمل مىكند، چون به كارهاى بزرگى دست مىزند كه در حال بيدارى از او ساخته نيست! بنابر آنچه در روايات آمده انسان با بدن برزخى لذات و آلام جسمانى را احساس مىكند. «٣» مبانى انديشه اسلامى(١) ٢١٠ مردم در صحنه محشر ص : ٢٠٩ قبر در روايات واقعيت اين است كه عالم برزخ و آنچه كه در قبر بر انسان مىگذرد و جزئى از عالم غيب و ملكوت اين جهان است، و اطلاعات و آگاهيهاى ما از آن عالم همان مقدارى است كه پيشوايان معصوم در اخبار و روايات فرمودهاند.
در اين راستا، به فرموده علامه مجلسى بنا بر آنچه از روايات بر مىآيد، مراد از قبر در بيشتر روايات جايگاه روح انسان در عالم برزخ است. «٤» بنابراين، عالم قبر در واقع همان عالم برزخ است. اگر چه بدن شخص در حفره و گودال خاكى دفن مىشود.