مبانى انديشه اسلامى(1) - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٣٧
٢- حكومت و طرح و تدبير جهان بررسى نظامهاى حاكم بر جهان حاكى از وجود طرح و تدبير در جهان هستى است و اين مطلب را از دو راه مىتوان اثبات كرد:
الف- نظم: نظام حاكم بر جهان آنقدر وسيع، دقيق و عميق است كه هرگز عقل سالم آن را معلول تصادف نمىپندارد. اگر در جهان بىنظمى حاكم بود، تفسير آن از طريق تصادف قابل قبول بود، ولى با ديدن نظم، هرگز نمىتوان آن را با تصادف توجيه كرد.
موريسين، رئيس آكادمى علوم آمريكا، مىگويد: «به فرض آنكه ما از منكران بپذيريم كه اصل وجود جهان و پيدايش جانداران به حكم تصادف بوده و تدبيرى در آن بهكار نرفته است، ولى آيا مىتوان پذيرفت كه تصادف مىتواند غذاى مناسبى براى بقاى جانداران پيشبينى كند؟» «١» ب- هدايت و هدفدارى در خلقت: مطالعه نظام آفرينش حاكى از پيشبينى و به تعبير ديگر، هدفدارى در خلقت است. علوم طبيعى از اسرار طبيعت و هدفدارى آن پرده برداشتهاند كه اين خود حاكى از وجود تدبير و طرح در جهان هستى است.
حشرهاى بهنام آموفيل، هنگامى كه احساس مرگ مىكند، كرمى شكار مىكند و با دقت تمام به نقطهاى در پشت او بهطورى نيش مىزند كه بىحس شود ولى نميرد، سپس در نقطه مناسبى از بدن او تخمگذارى مىكند. او خودش پيش از تولد نوزادان مىميرد، اما نوزادان پس از تولد، از گوشت تازه اين كرم تغذيه مىكنند و بزرگ مىشوند. عجيب آنكه اين فرزندان، كه هرگز مادر خود را نديدهاند، هنگام تخمگذارى، كار مادر خود را با كمال دقت انجام مىدهند.» سرتاسر جهان مملوّ از اينگونه هدفدارى و هدايت است كه از وجود تدبير در آن حكايت مىكند.