مبانى انديشه اسلامى(1) - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٢٠٦
يُسْأَلُ الْمَيِّتُ فى قَبْرِهِ عَنْ خَمْسٍ: عَنْ صَلاتِهِ وَ زَكاتِهِ، وَ حَجِّهِ وَ صِيامِهِ، وَ وَلايَتِهِ ايَّانا اهْلَ الْبَيْتِ «١» از ميت در قبرش راجع به پنج چيز سؤال مىشود: از نمازش، و زكاتش، و حجّش، و روزهاش و ولايت ما اهل بيت (ع)
تجسم اعمال يكى از مسايلى كه در رابطه با عالم برزخ (و قيامت) مطرح است تجسم اعمال و اعتقادات آدمى مىباشد. در اين رابطه حكما و متكلمان اسلامى مىگويند كه ميان عمل و جزا رابطه علىّ و معلولى، و بلكه بالاتر، رابطه عينيت و اتحاد وجود دارد؛ يعنى آنچه كه در آخرت به عنوان پاداش يا كيفر به نيكوكاران و بدكاران داده مىشود تجسم عمل آنهاست؛ نعيم و عذاب آنجا همين اعمال نيك و بد است، كه وقتى پرده كنار رود تجسّم و تمثّل پيدا مىكند؛ تلاوت قرآن صورتى زيبا مىشود و در كنار انسان قرار مىگيرد؛ غيبت و رنجانيدن مردم به صورت خورش سگان جهنم در مىآيد و ...! «٢» امام جعفر صادق (ع) مىفرمايد:
چون مؤمن را در قبر نهند از قبر او درى بسوى بهشت گشوده مىشود و مردى بسيار زيبا روى از آن خارج مىشود و نزد مؤمن مىآيد. شخص مؤمن به او مىگويد: تو كيستى كه من زيباتر از تو را هرگز نديدهام؟! جواب مىدهد: من انديشه نيك و عمل صالح تو هستم ... و چون كافر را در گور نهند مردى زشت چهره نزد او مىآيد. كافر از او مىپرسد: تو كيستى كه هرگز زشتتر از تو نديدهام؟ جواب مىدهد: من كردار زشت و افكار پليد تو هستم «٣»