و اين يك حكم تكليفى است. علّامه طباطبايى رحمه الله مى‌فرمايد:
«ظاهر اين است كه اين دو آيه در مقام بيان حكم تكليفى است. چون تخفيف وقتى است كه قبلًا تكليفى باشد. ولو اين كه لفظ، لفظ خبرى است ولى منظور امر است. و حاصل مراد آيه اوّلى اين است كه بايد يكى از شما مسلمانان در مقابل ده نفر كفّار بايستد. اين يك تكليف است و اگر فرار كرد به تكليفش عمل نكرده است. در آيه دوّمى منظور اين است كه خداوند در تكليف تخفيف داد. يعنى از اين پس بايد يكى از شما در برابر دو نفر از كفّار مقاومت كند و اگر از مقابل دو نفر آنان گريخت، به تكليفش عمل نكرده است.» «١» جنگ‌هاى صدر اسلام‌ تاريخ جنگ‌هاى صدر اسلام گواه خوبى بر اين حقيقت (يعنى كارآيى نيروى كيفى كه به تجربه به اثبات رسيد) است. در بيشتر ميدان‌هاى جنگ، «تعادل موازنه قوا» به سود دشمن بود و مسلمانان اغلب از لحاظ كمّيت در اقليّت بودند؛ جز در جنگ حنين كه آن هم در ابتدا با شكست مواجه شدند. استعداد نيروهاى اسلام در مقابل دشمن مثلًا در جنگ بدر به يك سوّم، در جن نيرو انسانى در ساز مان دفاعى ١٠٢ ١ - آموزش‌هاى عمومى ص : ١٠١ گ احد به يك چهارم، در جنگ احزاب به يك سوّم و در جنگ موته يكصد و پنجاه نفر در مقابل سه هزار نفر مى‌رسيد و در تمامى اين نبردها جز جنگ موته كه پيروزى در پى نداشت، دشمنان مغلوب لشكر اسلام شدند. نه تنها در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله؛ بلكه جنگ‌هايى كه بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله رخ داد اين تفاوت به چشم مى‌خورد. مثلًا تعداد نفرات ارتش مسلمانان در جنگ با سپاه خسرو پرويز را پنجاه هزار نفر در مقابل پانصد هزار نوشته‌اند. و تعداد ارتش اسلام را در جنگ با روميان بيست و چهار هزار نفر در مقابل دويست هزار نفر آورده‌اند. و در هر دو نبرد مسلمانان پيروز شدند. «٢» در هر حال توجّه اسلام به كيفيت نيروها بسيار است گرچه كميّت را هم از نظر دور نداشته است.