وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ» «١» اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هنگامى كه با انبوه كافران در ميدان نبرد روبه‌رو شويد، به آنها پشت نكنيد (و فرار ننماييد). و هر كس در آن هنگام به آنها پشت كند- مگر آن كه هدفش كناره‌گيرى از ميدان براى حمله مجدّد، و يا به قصد پيوستن به گروهى (از مجاهدان) بوده باشد- (چنين كسى) به غضب خدا گرفتار خواهد شد؛ و جايگاه او جهنّم است، و چه بدسرانجامى است! نكاتى كه آيه شريفه در مورد فرار از جنگ به آن اشاره دارد عبارت است از:
١- دور شدن جهادگريز از رحمت خداوند و گرفتار آمدن به خشم و غضب الهى.
٢- فرار، از گناهان كبيره است كه به آن وعده آتش جهنّم داده شده است. «٢» ٣- حرمت هميشگى فرار از مقابل دشمن جز در دو مورد: «فرار حساب شده» به منظور فريب دشمن و حمله مجدّد، و فرار به عنوان پيوستن به گروه رزمندگان؛ يا:
«فَرِحَ الُمخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَالُوا لَاتَنفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرّاً لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ* فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيراً جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ» «٣» بازماندگان (از جنگ تبوك) از مخالفت با رسول خدا خوشحال شدند، و كراهت داشتند كه با اموال و جان‌هاى خود، در راه خدا جهاد كنند؛ و (به يكديگر و به مؤمنان) گفتند: «در اين گرما، (به سوى ميدان) حركت نكنيد.» (به آنان) بگو: «آتش دوزخ از اين هم گرم‌تر است!» اگر مى‌دانستند. از اين رو آنها بايد كمتر بخندند و بسيار بگريند؛ (چرا كه آتش جهنّم در انتظارشان است)! اين، جزاى كارهايى است كه انجام مى‌دادند. در شأن نزول ايات امده است: عدّه‌اى از منافقان وضعيف ايمانان از حضور در جنگ تبوك سال (١١ ه) به همراه رسول خدا صلى الله عليه و آله تخلف كردند وبا