فصل اوّل: مفهوم تخلّف و واژه‌هاى مشابه آن‌ «متخلّفين» تَخلّف (ضدّ تقدّم) مصدر باب تَفعُّل به معناى عقب ماندن و پس ماندن است. «١» و در اصطلاح به كسانى اطلاق مى‌شود كه از رفتن به جبهه و جنگ، امتناع مى‌ورزند ودر پشت جبهه مى‌مانند. قرآن كريم از اينان به «مخلّفون» تعبير كرده است.
«فَرِحَ الُمخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ ...» «٢» به جا ماندگان، از اينكه از پيامبر (ص) تخلّف كردند (يا دور شدند) شادمان گشتند.
قرآن علاوه بر كلمه «مُخلَّفون»، تعبيرهاى ديگرى به كار برده كه ماهيّت متخلّفان از جنگ و جهاد را روشن مى‌كند. از اين رو، لازم است به آن واژه‌ها نيز اشاره‌اى داشته باشيم.