تخلف در جنگ - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢١
در اين دو آيه، عتاب و تهديد شديدى وجود دارد. عذاب دردناكى كه متخلّفان بدان انذار شدهاند، مطلق و بدون قيد است و وجهى ندارد كه آن را به عذاب آخرت منحصر كنيم، و چه بسا سياق آيه نشان دهنده آن است كه عذاب در دنيا مراد است يا آنكه هم عذاب در دنيا و هم عذاب در آخرت. جمله «وَ لاتَضُرُّوهُ شَيْئاً» اشاره به ناچيزى مخالفتهاى متخلّفان در پيشرفتهاى رسول خدا (ص) است، چون اگر خداوند اراده كند كه آنان را از ميان بردارد و ملّتى ديگر جايگزين آنان سازد، هيچ كارى از آنان ساخته نيست و ضررشان به خودشان برمىگردد.» شأن نزو تخلف در جنگ ٣٤ تبليغات زهرآگين ص : ٣٠ ل: هنگامى كه پيامبر (ص) از نبرد طائف بازگشت، به مسلمانان فرمان داد كه براى نبرد با روميان بسيج شوند. اين فرمان، درست به هنگام رسيدن ميوهها و برداشت محصول منطقه بود. از اين رو، عزيمت به سوى صحنه نبرد براى (بسيارى از) آنان دشوار بود و دوست داشتند در مدينه بمانند و به برداشت محصول خويش بپردازند. «٢» در آيه ديگرى علاوه بر مال دوستى، خانواده نيز در شمار عوامل بازدارنده به حساب آمده است:
«سَيَقُولُ لَكَ الُمخَلَّفُونَ مِنَالْاعْرابِ شَغَلَتْنا امْوالُنا وَاهْلُونا فَاسْتَغْفِرْ لَنا يَقُولُوَنَ بِالْسِنَتِهِمْ ما لَيْسَ فى قُلُوبِهُمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً انْ ارادَ بِكُمْ ضَرّاً اوْ ارادَ بِكُمْ نَفْعاً بَلْ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبيراً» «٣» «باديه نشينانى» (كه از فرمانت سرپيچى كرده و در نبردها شركت نجسته