تخلف در جنگ - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٦٨
گلهمندم. پس شما (اى مردم) با آنان قهر كنيد و قطع رابطه نمائيد و سخنانى كه خوش ندارند، به گوششان برسانيد، تا به جبران گذشته بپردازند. يا از آنان رفتارى ببينم كه ما را خرسند سازد.
از اين كلام امام (ع) سه نوع شيوه برخورد با متخلّفان استفاده مىشود:
١. گلايه و اظهار عدم رضايت آن حضرت از متخلّفان.
٢. قطع رابطه و بايكوت متخلفان.
٣. نكوهش و سرزنش.
٢. نكوهش يكى ديگر از شيوههاى پيشگيرى از تخلّف، نكوهش و سرزنش افراد است. وقتى متخلّفان بدانند كه پيش ديگران مورد سرزنش قرار مىگيرند و آبرويشان به خطر مىافتد، براى حفظ آبرويشان هم كه شده مىكوشند، تخلّف نكنند.
در جنگ جمل، عدهاى از مردم كوفه از دستور اميرمؤمنان (ع) سرپيچى كرده از شركت در جنگ امتناع ورزيدند. امام به نكوهش و اظهار ناخوشايندى اكتفا نمود و از شيوههاى ديگر و برخورد تند استفاده نكرد.
محمد بن مخنف مىگويد: هنگامى كه اميرمؤمنان (ع) از جنگ جمل بازگشت، من و پدرم نزد او رفتيم و بزرگان كوفه نيز در حضور آن حضرت بودند.
امام (ع) با لحن توبيخآميزى به آنان فرمود:
«ما بَطّابِكُمْ عَنّى وَ انْتُمْ اشْرافُ قَوْمِكُمْ؟ وَاللَّهُ لَئِنْ كانَ مِنْ ضَعْفِ النِّيَةِ وَ تَقْصيرِ الْبَصيرَةِ، انَّكُمْ لَبُورُ، وَاللَّهُ لَئِنْ كانَ مِنْ شَكٍّ فى فَضْلى وَ مَظاهِرَةٍ عَلَىَّ انَّكُمْ لَعَدوٌّ، قالُوا: حاشَ اللَّهِ يا