تخلف در جنگ - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٣

گفتنى است كه اگر چه تخلّف منافقان از جنگ آثار بدى از خود بر جا گذاشت، ولى نتايج خوبى نيز در پى داشت كه به نفع مسلمانان تمام شد.
همان گونه كه در گذشته يادآور شديم، منافقان با پنها كردن كفر و پذيرفتن اسلام به صورت ظاهرى، تنها راه ضربه زدن و از بين بردن اسلام را نفوذ در ميان صفوف مسلمانها و كارشكنى در قالب انتقاد، پيشنهاد و نصيحت و ... دانسته و در اين زمينه فعال بودند، ولى با تخلّف از جنگ- بويژه جنگ احد- درون ظلمانى و كفر آلودشان تا حدودى براى مسلمانان روشن شد ومورد سوء ظن جدّى قرار گرفتند.
ب. در جنگ احزاب‌ مسلمانان در جنگ احزاب با شرايط سختى روبه‌رو بودند. از اين رو، مسأله جنگ برايشان خيلى ناگوار بود. در آن سال، مدينه دچار خشكسالى شد و مسلمانان از نظر اقتصادى در تنگنا بودند. در عين حال، در محاصره دشمن قرار گرفتند، دشمنى كه از نظر استعداد به بيش از سه برابر آنان مى‌رسيد از سوى ديگر افراد ضعيف ايمان در جبهه مسلمانان، در عمل روحيه مسلمانان را تضعيف مى‌كردند و مهمتر از اين مشكلات، مشكل متخلّفان بود كه عمده آنان منافقان بودند و در عمل و آشكار به نفع دشمن كار مى‌كردند. آنان با هماهنگى كه در پشت جبهه با يهوديان و دشمنان اسلام داشتند، عملًا جزء نيروهاى دشمن محسوب مى‌شدند هر چند كه بظاهر در ميان مسلمانان حضور داشتند.
گرچه امدادهاى غيبى در اين جنگ به يارى مسلمانان آمد و فداكارى و جانبازى اميرمؤمنان (ع) در كشتن عمروبن عبدود، به آنان روحيه بالايى بخشيد، اما اگر اينها نبود، كردار و گفتار منافقان تأثير مخرّب زيادى در جبهه مسلمانان مى‌گذاشت. آياتى چند از سوره احزاب را كه به اين مسأله اشاره دارد، از نظر مى‌گذرانيم.