کتاب غناء - فقیهی، محسن - الصفحة ٨٢ - دلایل حرمت فیالجمله

وقتِی درباره آوازِی قضاوت مِی‌شود، به مجموع کِیفِیت و محتواِی آن توجه مِی‌شود. گاهِی حتِی محتواِی آواز، عرفانِی است اما چون به کِیفِیت و لحن اهل فسق خوانده مِی‌شود، به «لهوالحدِیث»، «قول زور» ِیا «کلام باطل» توصِیف مِی‌شود؛ پس نمِی‌توان به‌صرف حقانِیّت محتواِی آواز، آن را جاِیز دانست. گاهِی کِیفِیت نامطلوبش آن را حرام مِی‌کند؛ زِیرا اِین کِیفِیت و محتوا باهم اتّحاد وجودِی دارند.

با اِین بِیان، اشکال درباره استدلال به آِیه حل نمِی‌شود؛ زِیرا وقتِی صحّت غناء به کِیفِیت آواز باشد، درباره آِیات و رواِیات مفسّر آن، احتمالاتِی به وجود مِی‌آيد. اگر احتمالِی بر ساِیر احتمالات دِیگر پِیشِی نگِیرد، سخن، مجمل مِی‌شود و تنها مِی‌توان درباره قدرمتِیقّن مفاد آِیات و رواِیات تفسِیرِی که همان غناِی با محتواِی باطل است، حکم به حرمت کرد. اگر ادّعا شود که سخن، به‌دلِیل کِیفِیتش، مصداق لهوالحدِیث ِیا قول زور است، چون صحّت اِین تفسِیر، مشکوک است براِی اثبات ادعا باِید به دلِیل دِیگرِی تمسّک کرد.

محقّق خوِیِی رحمه الله نِیز در اشکال بر سخن شِیخ انصارِی رحمه الله مِی‌گوِید: فرقِی در نتِیجه اِین‌که نفس غناء از مقوله سخن ِیا کِیفِیت سخن باشد وجود ندارد؛ زِیرا آن دو (سخن و کِیفِیت سخن) در خارج باهم اتّحاد دارند؛ بنابراِین با اِین‌که غناء، کِیفِیتِی است که قِوام غناء به آن است اما وجهِی براِی خدشه در رواِیات مفسّر آِیه که غناء را از مقوله سخن مِی‌داند، وجود ندارد.١

پاسخ اشکال: پاسخ، همان است که به اشکال مرحوم اِیروانِی داده شد؛ زِیرا معناِی غناء و مقدار حرمت آن، محل بحث و نزاع است؛ بنابراِین آنچه به‌ِیقِین، مصداق قول زور و لهوالحدِیث باشد، به‌دلِیل اِین رواِیات، قطعاً حرام است اما اگر مصداق قول زور ِیا لهوالحدِیث نباشد، اِین رواِیات، بر حرمت آن دلالت ندارد و حرمت آن‌ مشکوک است‌؛

١ . مصباح الفقاهة، ج١، ص٣٠٥.