أجوبة المسائل، پاسخ به جديدترين استفتاءات - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٥٣٤ - فاضل ديه

ج- آيا انگيزه قاتل در حكم فوق تأثيرى دارد؟ (مثل محروم كردن ورثه از ديه يا خروج از بلاتكليفى و نجات از زندان يا هنگامى كه اولياء دم به دليل اعسار قادر به پرداخت فاضل ديه نيستند و از طرف ديگر نه حاضر به دريافت ديه هستند و نه قاتل را عفو مى‌كنند)

ج ١- الف- حقّ خود قاتل است.

ب- اشكال ندارد.

ج- هر انگيزه‌اى كه باشد اشكال ندارد و اگر ابراء ذمّه كرد اولياء دم مى‌توانند قاتل را قصاص نمايند.

س ٢- در موارد لزوم پرداخت فاضل ديه چنانچه اولياء دم خواهان قصاص باشند و با وجود تمكّن مالى، از پرداخت فاضل ديه خوددارى كنند و باعث تأخير اجراى حكم قصاص شوند بفرمائيد:

الف- آيا حاكم شرع مى‌تواند ولىّ دم را به پرداخت فاضل ديه مجبور كند؟

ب- در اين فرض تبديل قصاص به ديه چه حكمى دارد؟

ج- اگر تبديل قصاص به ديه جايز باشد، آيا رضايت يا عدم رضايت جانى در اين امر تأثيرى دارد؟

ج ٢- الف- اجبار ولىّ دم صحيح نيست.

ب- تبديل به ديه نمى‌گردد.

ج- جايز نيست و در هر صورت كه قرار باشد قصاص به ديه تبديل گردد، رضايت جانى لازم است.

س ٣- در موارد پرداخت فاضل ديه چنانچه اولياء دم عليرغم اصرار بر قصاص، قدرت پرداخت فاضل ديه را نداشته باشند و از طرفى به طور عادى نيز اميدى به تمكّن آنان در آينده نباشد بفرمائيد:

الف- آيا در اينگونه موارد قصاص بطور قهرى به ديه تبديل مى‌شود؟

ب- چنانچه پاسخ منفى است در شرايطى كه عدم قصاص يا تأخير آن به مصلحت نباشد و چه بسا عوارض سياسى و اجتماعى شديدى در بر داشته باشد آيا مى‌توان فاضل ديه را از بيت المال پرداخت و حكم قصاص را اجرا نمود؟

ج- در فرض مسئله آيا مى‌توان بدون ردّ فاضل ديه قصاص را اجرا نمود و فاضل ديه به عنوان دين بر ذمّه ولىّ دم باقى بماند؟