أجوبة المسائل، پاسخ به جديدترين استفتاءات - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٥٣٥ - فاضل ديه

د- اگر (آنگونه كه برخى از فقهاء مى‌فرمايند) در اينگونه موارد وظيفه صبر كردن تا زمان ايسار ولىّ دم است در مواردى كه ممكن است انتظار قصاص سالها به طول بكشد و اين امر براى قاتل و خانواده وى موجب عسر و حرج گردد تكليف چيست؟

ج ٣- الف- قصاص تبديل به ديه نمى‌شود.

ب- از بيت المال نمى‌توان آن را پرداخت و اولياء دم مى‌توانند از مؤمنين و يا از زكوات، فاضل ديه را تهيّه نمايند.

ج- امكان ندارد مگر آنكه خود قاتل قبول نمايد.

د- به نظر ما قاتل را حبس نمودن به مدّت طولانى جايز نيست و بايد وثيقه‌اى كه با آن بتوان متّهم را برگرداند، گرفته شود و بعد آزاد گردد تا زمانى كه فاضل ديه تهيّه شود.

س ٤- اگر مردى دو زن يا بيشتر را كشته باشد و اولياء آنان خواهان قصاص باشند بفرمائيد:

الف- آيا اولياء خواهان قصاص بايد چيزى به عنوان فاضل ديه بپردازند يا خير؟

ب- در صورت لزوم پرداخت، آيا بايد هر يك از اولياء خواهان قصاص، مستقلًا و جداگانه نصف ديه يك مرد را بدهند يا اينكه نصف ديه يك مرد به نسبت اولياء خواهان قصاص تقسيم مى‌شود؟ (مثلًا اگر مردى دو زن را كشته است و اولياء هر دو خواهان قصاص هستند آيا بايد هر يك از اولياء نصف ديه يك مرد را بدهند يا يك چهارّم ديه يك مرد)

ج ٤- آنچه كه از ادّله مى‌توان استفاده كرد آن است كه اگر دو زن را به قتل برساند و اولياء هر دو خواستار قصاص باشند مرد بايد قصاص شود و فاضل ديه در اين صورت متصوّر نيست و اگر سه زن را كشته باشد از قاتل يك ديه زن گرفته مى‌شود و بين اولياء دم مقتول به نسبت ثلث تقسيم مى‌گردد و مى‌توان احكام ياد شده را از اشباه و نظاير تقسيم ديه و فاضل ديه مخصوصاً در آن مواردى كه قاتل جماعتى باشند و مقتول يك نفر باشد تنقيح مناط كرد و همچنين از روايات استفاده مى‌گردد هر مقدار از ديه كه در مقابل قصاص واقع مى‌شود اگر زيادتر باشد بايد اولياء مقتول به اولياء قاتل بپردازند و اگر كمتر است بالعكس مثلًا در جائى كه سه زن مردى را كشته باشند هر سه زن قصاص مى‌گردند و بايد يك ديه زن از اولياء مقتول گرفت و بين اولياء قاتل به نسبت ثلث تقسيم نمود گرچه در