فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٤٠ - ٢ نظارت استصوابى

به اهداف استاندارد از طريق، مقايسه اجزاى واقعى با استانداردهاى از پيش تعيين شده و سرانجام تعيين ميزان انحرافات احتمالى و سنجش ارزش آنها بر روند اجرايى كه در بر گيرنده حداكثر كارآيى است» [١] .

نظارت ادراى به شيوه‌هاى مختلف مانند: بازرسى، شورا، نظارت عمومى كارمندان (امر به معروف و نهى از منكر) مشاركت و ارائه نظرات اصلاحى (دعوت به خير) و خيرخواهى

«النصيحة لائمة المسلمين»

و از طريق قضائى امكان‌پذير مى‌باشد كه عنوان جامع آن حسبه است كه در فصل خود به طور مشروح مورد بحث قرار گرفته است.

عنوان خاص نظارت در فقه اسلامى در باب وصيت آمده است كه موصى مى‌تواند در كنار شخصى كه به عنوان وصى تعيين مى‌كند فرد يا افراد ديگرى را به عنوان ناظر انتخاب و در عمل به وصيت توسط وحى، ناظر يا ناظران را به نوعى دخالت بدهد. نوع دخالت ناظر يا ناظران به دو صورت زير متصور است:

١. نظارت استطلاعى

دخالت ناظر يا ناظران در نظارت استطلاعى، صرفاً آگاه شدن از روند عمل به وصيت توسط وحى مى‌باشد و وحى مكلّف است هر عملى را كه در اجراى وصيت انجام مى‌دهد به اطلاع ناظر يا ناظران برساند. ناظر يا ناظران مى‌توانند در هر زمان كه بخواهند از وصى، اطلاعات لازم را در مورد نحوه عمل به وصيت كسب نمايند.

٢. نظارت استصوابى

در اين نوع نظارت، دخالت در حقيقت اجرايى است به اين معنى كه در صحت عمل به وصيت اعلام موافقت و حداقل احراز موافقت ناظر يا ناظران نقش دارد و بدون كسب رضايت با احراز رضايت ناظر يا ناظران عمل به وصيت نادرست مى‌باشد.

نظارت هر چند نياز به دخالت عملى در مورد اعمال مربوط به انجام وصيت نيست لكن نوعى دخالت را به صورت استطلاعى يا استصوابى در بر دارد. نظارت ادارى مى‌تواند بر حسب قانون به يكى از دو صورت مذكور باشد. هر چند نظارت به معنى اول

[١] . رك: دكتر رضائيان، اصول مديريت، ص ٢٣٨، چ سمت، ١٣٧٠.