هدف است و نياز به هدف و انگيزه ديگر ندارد [١] لكن در شرايط محدود و امكانات عادى كه دسترسى به همه رشته‌هاى علمى به صورت حداكثر مقدور نمى‌باشد، ناگزير بايد استيفاى حق دانش و آموزش براساس اولويتها انجام پذيرد و اولويت در دانش‌اندوزى و نيز مرحله تحقيقات كه مقدمه رسيدن به دانش مطلوب است بايد براساس نيازهاى اجتماعى درجه‌بندى شود و بى‌گمان نيازها را هدفها تعيين مى‌كنند.

هدف اصلى يك جامعه دقيقاً نيازها، خط مشيها و اولويتها را ترسيم مى‌كند [٢] هنگامى كه يك جامعه التذاذ و رفاه هرچه بيشتر شهروندان را هدف خود قرار مى‌دهد ناگزير، نيازها و خط مشيهاى اصولى و اولويتها نيز بر همين اساس توجيه و تبيين مى‌گردد.

چنانكه اگر در جامعه‌اى پيشرفت و تعميق ارزشها و رشد معنوى انسانها مدّ نظر قرار گيرد، نيازها و اولويتها نيز به همين روال درجه‌بندى مى‌شود.

از آنجا كه اسلام دين يك‌سونگر نيست و نيازهاى مادى را فراى نيازهاى معنوى مى‌داند و همچنين نيازهاى معنوى را فداى نيازهاى مادى نكرده است (وَ لا [٦] [٤] ٨; تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ اَلدُّنْيٰا)

. [٣] و اصولاً دنيا را مزرعه آخرت٤ و دنيا را رَحِم جان [٥] و دنيا و آخرت را پيوسته نگريسته است٦ اهداف و به تبع آن، نيازها و اولويتها را به صورت توأم و موازى در دو جنبه مادى و معنوى تنظيم و ترسيم نموده است.

چنين تلفيقى موجب گرديده كه اسلام تنها علم مضرّ را از حوزه حق آموزش خارج نمايد و علم هدفدار را شامل هر نوع علمى كه در جهت توسعه مادى و معنوى جامعه مؤثر باشد بداند و در اين ميان هر قدر تعاطى بين علم و رشد بيشتر باشد اولويت بيشترى قائل گردد.

بى‌گمان علمى كه راه انجام بهتر مسؤوليتهاى اجتماعى را براى انسان هموار سازد، از اولويت بيشترى برخوردار مى‌باشد. [٧] بويژه اگر مسأله آموزش را نه به ديده حق بلكه به

[١] . رك: بحارالانوار، ج ٧٧، ص ١٧٥ و ج ٢، ص ٢.

[٢] . رك: همان، ج ٣، ص ٣٨٦.

[٣] . قصص، آيه ٧٧.

[٤] . «الدنيا مزرعة الاخره» بحارالانوار، ج ٧٣، ص ١٠٤، ١٠٧ و ١٢٧.

[٥] . رك: استاد شهيد مطهرى (ره). مجموعه آثار، ج ١، ص ٢٠٢.

[٦] . همان. ج ٣، ص ٥٢٠.

[٧] . رك: بحارالانوار، ج ١، ص ٣٢، ٢١٠ و ٢١١ و ج ٧٨، ص ٣٢٨.