فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٩٠ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

(فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ الله اَلَّتِي فَطَرَ اَلنّ [١] [٦] [٤] [٨] ;اسَ عَلَيْهٰا لاٰ تَبْدِيلَ لِخَلْقِ الله‌)١. انسان بجز عقل و تفكر از وجدانى آگاه و آگاهى بخش و كنترل كننده برخوردار است كه در درك و سلوك او را يارى مى‌دهد (وَ نَفْسٍ وَ مٰا سَوّٰاهٰا فَأَلْهَمَهٰا فُجُورَهٰا وَ تَقْوٰاهٰا) [٢] (وَ لاٰ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اَللَّوّٰامَةِ‌) [٣] .

آفرينش در اختيار انسان قرار گرفته. (وَ سَخَّرَ لَكُمْ مٰا فِي اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي اَلْأَرْضِ جَمِيعاً)٤.

هدف آفرينش انسان پرستش خدا و رشد و تعالى او در مسير بى نهايت الى الله است (وَ مٰا خَلَقْتُ اَلْجِنَّ وَ اَلْإِنْسَ إِلاّٰ لِيَعْبُدُونِ)‌ [٥] . خدا فراموشى، خود فراموشى مى‌آورد و خودشناسى خداشناسى مى‌آفريند. (وَ لاٰ تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا الله فَأَنْسٰاهُمْ أَنْفُسَهُمْ‌)٦.

انسان هر چند در حجاب تن و ماده محجوب است لكن اگر او اين حجاب را بر افكند حقايق جهان بر او ظاهر مى‌گردد (فَكَشَفْنٰا عَنْكَ غِطٰاءَكَ فَبَصَرُكَ اَلْيَوْمَ حَدِيدٌ) [٧] . او حتى تا سر حد سجود ملائك مى‌تواند پيش برود (وَ إِذْ قُلْنٰا لِلْمَلاٰئِكَةِ اُسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا)٨. انسان با هدايت الهى آراسته گرديده و در اين هدايت نه تنها از درون (الهام، فطرت، عقل، وجدان) روشنى يافته بلكه از بيرون وجودش نيز توسط وحى و ثبت انبياءبا بينش برتر مجهز گرديده است (وَ جَعَلْنٰا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنٰا) [٩] . فنا بر او راه ندارد و مرگ او انتقال از مرحله‌اى به مرحله وسيعتر و كاملتر زندگى است (ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ‌) [١٠] و اما درجهان مخلد است (خٰالِدِينَ فِيهٰا أَبَداً وَعْدَ الله حَقًّا) [١١] . انسان از جانب خداحامل بار امانت ولايت تكوينى و تشريعى است. (وَ حَمَلَهَا اَلْإِنْسٰانُ إِنَّهُ كٰانَ ظَلُوماً جَهُولاً) [١٢] .

در ميان آيات و نشانه‌هاى خدا انسان يكى از بزرگترين آيات آفرينش به شمار مى‌آيد و براى خود جهانى است وسيع و بيكران (سَنُرِيهِمْ آيٰاتِنٰا فِي اَلْآفٰاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ اَلْحَقُّ‌) [١٣] .

[١] . روم، آيه ٣٠.

[٢] . شمس، آيه ٧-٨.

[٣] . قيامت، آيه ٢.

[٤] . جاثيه، آيه ١٣.

[٥] . ذاريات، آيه ٥٦.

[٦] . حشر، آيه ١٩.

[٧] . ق، آيه ٢٢.

[٨] . بقره، آيه ٣٤.

[٩] . سجده، آيه ٢٤.

[١٠] . بقره، آيه ٢٨.

[١١] . نساء، آيه ١٢٢.

[١٢] . احزاب، آيه ٧٢.

[١٣] . فصلت، آيه ٥٣.