فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٧٣ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

نمى‌تواند همه اطلاعات لازم را براى اجراى عدالت و احياى حقوق عمومى در دسترس قرار دهد.

امام (ع) در سخن خود:

[٣] ">«و تفقّد امور من لا يصل اليك منهم ممن تقتحمهُ العيون»

بازرسى ويژه‌اى را دستور مى‌دهد تا وضعيت كسانى كه از نگاهها افتاده‌اند بررسى و به اطلاع مسؤولان برسد.

[٢] ٥. ملاقات عمومى:

صاحبان درد و حاجت با رساندن ناله و فرياد خود به گوش مسؤولان، برخى از آلام خود را تسكين مى‌بخشند، از اين رو بى گمان تشكيلاتى كه به مردمان صاحب حاجت، فرصت ملاقات حضورى با حاكمان و صاحبان قدرت بدهد به عدالت نزديك‌تر است٢.

٢٦. تقسيم كار و برنامه:

تنظيم ادارى امور كشور بايد به گونه‌اى باشد كه برنامه تقسيم كار آن مشخص و امورى كه بايد به مشاوران، وزيران، قضات و جُند تفويض گردد معلوم و امورى كه بايد حاكمان خود شخصاً انجام دهند نيز سازماندهى شود. امام (ع) در جمله زير به اين نوع برنامه و تشكيلات اشاره مى‌كند:

«ثم امور من امورك لابد لك من مباشرتها، منها اجابة عمالك بما يعيا عنه كتّابك..».

٢٧. تشكيلاتى كردن عبادت:

كثرت مراجعات و فراوانى و سنگينى مشاغل همواره حاكمان را در معرض خطر قساوت قلب (سنگدلى) تهديد مى‌كند، امام (ع) در توصيه‌هاى خود توجه به عبادت در درون نظام ادارى را لازم مى‌شمارد و انتخاب بهترين وقتها را براى عبادت، راه نجات مى‌شمارد. [٤]

٢٨. نظام ادارى باز:

باز بودن تشكيلات ادارى به معنى امكان مراجعه مردم به مسؤولان در برابر نظام بسته ادارى كه كارگزاران را به پشت پرده‌ها و حجابها مى‌كشاند و آنها را از آلام و خواسته‌هاى مردم بى اطلاع مى‌گرداند، يكى از خواسته‌هاى امام على (ع) و توصيه‌هاى وى به واليان خود مى‌باشد كه اطاله احتجاب متصديان امور عمومى از يك سو موجب تنگناهاى شديد و از سوى ديگر بر بى اطلاعى آنان نسبت به روند امور

[١] . همان، نامه ٥٣.

[٢] . همان،

«و اجعل لذوى الحاجات منك قسماً، تفرّغ لهم فيه شخصك،.......».

[٣] . همان، «كارهايى است كه بايد خود انجام دهى و از آنجمله است:...».

[٤] . همان،

«واجعل لنفسك فى ما بينك و بين الله افضل تلك المواقيت و اجزل تلك الاقسام...».