فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٥٣ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

مى‌شد و شخص اول و رهبر و رئيس دولت در آن استقرار داشت و به رغم سفرهاى زياد پس از پايان مأموريتها همواره به مدينه باز مى‌گشت و عمليات نظامى، اداره امور، اعزام مأموران و واليان و بالاخره ديدارهاى سياسى و فعاليتهاى اجتماعى پيامبر اكرم (ص) در اين مركز انجام مى‌گرفت.

[٢] . مكه:

هر چند ساليان متمادى مكه به عنوان مركز توطئه‌ها بر عليه اسلام، پيامبر و مسلمانان در برابر مدينه مقاومت مى‌نمود لكن سر انجام از سال هشتم هجرى [١] به عنوان يكى از ايالات مهم و مقدس، جايگاه رفيع ابراهيمى خود را باز يافت، مكه به عنوان مهبط وحى و مركز طلوع اسلام و محبوب‌ترين مكان و با عنوان ام القرى دوش به دوش مدينه، يكى از دو شهر مقدس اسلام باقى ماند.

[٣] . وادى القرى و تيماء:

منطقه وادى القرى، بين خيبر و مدينه قرار دارد و پيامبر (ص) در باز گشت از خيبر اين سرزمين را فتح و سپس بخش تيماء به آن ضميمه گرديد و مردم تيماء به قرار داد ذمه تن در دادند و سرزمينشان در اختيار خودشان قرار گرفت و عمر و بن سعد عاصى از طرف رسول خدا (ص) به عنوان والى منصوب شد.

اين بخش قبل از فتح مكه به سرزمينهاى اسلامى ملحق گرديد.

٤. استان بنى كنده:

بخشى از سرزمين يمن محسوب مى‌شد كه مردم آن به اسلام گرويدند و رابطه مستقيم با مدينه برقرار نمودند لكن پس از آمدن هيأت نمايندگى مردم حضر موت و تعيين والى از جانب پيامبر اكرم (ص) اين منطقه نيز در قلمرو والى حضر موت قرار گرفت.

٥. ايالت نجران:

مردم نجران خود به ملاقات پيامبر (ص) در مدينه و مذاكره با آن حضرت شتافتند و با عقد پيمان صلح شرايط ذمه و نيز اجتناب از عهد شكنى و ريا را متعهد شدند. متن قرار داد در تاريخ ثبت گرديده است.٢

برخى از مورخان معتقدند نخستين قرار داد صلح (ذمه) بانصاراى نجران منعقد و مكتوب گرديد و مردم نجران قرنها از اين قرار داد به عنوان سند امنيت خود استفاده مى‌نمودند.٣

[١] . رك: تاريخ الكامل، ج ١، ص ٦٠٩، بيروت ١٤٠٨.

[٢] . رك: مغازى واقدى، فتوح البلدان، ص ٧٦-٧٧.

[٣] . همان، ص ٧٨-٧٩.