ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٦ - ٣ اوّلين مسلمان و اوّلين صادر
پيامبران صفات مشتركى دارند. اين صفات عبارتند از: دعوت به توحيد، تقوا، رفع اختلافها، پيكار ضدّ شرك و جهل و تقليد، انذار و تبشير و عصمت. اين موارد از جمله صفات عملى آنها به شمار مىرود. در صفات معنوى و كمالات روحى نيز ميان آنها اشتراكهايى، مثل مخلص بودن، صابر بودن، توحيد در خشيت، صادق بودن و امانتدارى وجود دارد.
آنچه مسلّم است، همه پيامبران الهى در مقام و منزلت واحدى نيستند؛ بلكه جايگاههاى گوناگونى در پيشگاه الهى دارند. خداوند در اين خصوص مىفرمايد:
«.. وَ لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلى بَعْضٍ وَ آتَيْنا داوُدَ زَبُوراً؛[١]
... ما بعضى از پيامبران را بر بعضى ديگر برترى داديم و به داوود، زبور بخشيديم.»
و نيز مىفرمايد:
«تِلْكَالرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ ...؛[٢]
بعضى از آن رسولان را بر بعضى ديگر برترى داديم ...»
در روايات نيز بر اين موضوع تأكيد شده است. امام صادق (ع) مىفرمايند:
«بزرگ پيامبران و رسولان پنج نفرند و آنها پيامبران اولوالعزم هستند و آسياى نبوّت و رسالت بر محور وجود آنها دور مىزند. آنها نوح، ابراهيم، موسى، عيسى و محمّد بودند كه درود خدا بر آنها و بر تمام پيامبران باد»[٣]
پيامبر اكرم (ص) مىفرمايند:
«خداوند پيامبرانش را بر فرشتگان مقرّب و مرا بر تمام پيامبران و رسولان برترى داد.»[٤] پس در بين انبياء، اختلاف مقام و تفاضل درجات وجود دارد و پيامبر اسلام (ص)، آخرين و برترين پيامبر خدا، داراى ويژگىها، احكام و صفات خاصّى است كه باعث برترى ايشان نسبت به ساير انبياء شده است.
فضايل اختصاصى رسول خدا (ص)
١. شهادت مطلق
قرآن كريم درباره احاطه انسان كامل بر جهان امكان، به رسول خدا (ص) مىفرمايد:
«فَكَيْفَإِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً؛[٥]
در قيامت، ما از هر امّتى شاهدى مىآوريم كه شاهد اعمال، عقايد و اخلاق آنها باشد و تو را شاهد كل، بر پيامبران و امّتهايشان مىآوريم و اولين و آخرين، زير پوشش شهادت تو به سر مىبرند.»
٢. خاتميت و شخصيت جهانى
از جمله اوصاف و خصايصى كه تنها به پيامبر اكرم (ص) اختصاص دارد و همه مفسّران و انديشمندان اسلامى نيز درباره آن اتّفاق نظر دارند، خاتميت ايشان است. قرآن كريم مىفرمايد: «ماكانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً؛[٦]
محمّد (ص) پدر هيچيك از مردان شما نبوده و نيست؛ ولى رسول خدا و ختمكننده و آخرين پيامبران است و خداوند به همه چيز آگاه است!»
اين آيه گرچه براى اثبات اين مطلب كافى است، امّا دليل خاتميت پيامبر اسلام (ص) منحصر به آن نمىباشد؛ بلكه آيات و روايات ديگرى به اين موضوع اشاره دارند؛ از جمله:
«... وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ ...؛[٧]
... اين قرآن بر من وحى شده، تا شما و تمام كسانى را كه اين قرآن به آنها مىرسد، بيم دهم ....»
وسعت مفهوم تعبير «وَمَنْ بَلَغَ»، رسالت جهانى قرآن و پيامبر اسلام (ص) را از يك سو و مسئله خاتميت ايشان را از سوى ديگر روشن مىسازد.
٣. اوّلين مسلمان و اوّلين صادر
«اوّل المسلمين» از ويژگى ديگر پيامبر اكرم (ص) است كه اكثر مفسّران بر اختصاص آن بدان حضرت، اتّفاق نظر دارند. خداوند به پيامبرش دستور مىدهد كه بگو: «من اوّلين مسلمانم»:
«لاشَرِيكَ لَهُ وَ بِذلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ؛[٨]
همتايى براى او نيست و به همين مأمور شدهام و من نخستين مسلمانم!»
منظور از «أَوَّلُالْمُسْلِمِينَ»، اوّلين ذاتى است كه احياناً از آن، به اولويت رتبى ياد مىشود.
خداوند درباره هيچ پيامبرى، تعبير «أَوَّلُالْمُسْلِمِينَ» ندارد، حضرت ابراهيم (ع) با اينكه سابقه زمانى داشت و سرسلسله انبياى ابراهيمى (ع) بود، نفرمود كه من اوّلين مسلمانم. نوح (ع) كه شيخالانبياء و نيز آدم (ع) كه ابوالبشر است، هيچيك اين جملات را نفرمودند و تنها كسى كه قرآن از او، به عنوان «أَوَّلُالْمُسْلِمِينَ» ياد مىكند، رسول خدا (ص) است. معلوم مىشود اين اولويت، زمانى و تاريخى نيست؛ زيرا اگر اولويت زمانى بود، هر پيغمبرى نسبت به قوم خويش، «أَوَّلُالْمُسْلِمِينَ» بود و انبياى پيشين نيز به طريق أولى مىتوانستند مصداق اين اولويت باشند. از اينكه خداى سبحان، تنها به پيامبر اسلام (ص)