ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٧ - ٣ رعايت حقوق اهل ايمان
مىآموزد.»
اين موضوع، ريشه در آيات نورانى «قرآن كريم» دارد. آنجا كه مىفرمايد:
«إِلَيْهِيَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ؛[١]
سخنان پاكيزه به سوى او بالا مىرود و كار شايسته به آن رفعت مىبخشد.»
علّامه طباطبايى در تفسير اين آيه، به بررسى رابطه علم و عمل و تأثير عمل شايسته در رفعت علم پرداخته و مىنويسد:
عمل از فروغ علم و آثار آن است؛ آثارى كه هيچگاه از آن جدا شدنى نيست. هر چه عمل مكرّر شود، اعتقاد راسختر، روشنتر و در تأثيرش قوىتر مىگردد.[٢]
بنابراين، براى رسيدن به معرفتى ژرف و گسترده درباره آموزههاى دينى و دستيافتن به جايگاهى شايسته در معرفت اهل بيت (ع)، به ويژه امام عصر (عج)، جز عمل به دانستههايمان در اين زمينهها و التزام عملى بيشتر به آموزههاى دينى و سخنان معصومان (ع) چارهاى نداريم. بىترديد، كسى كه در حدّ شناخت خود، دستورات امام زمانش را عمل مىكند و به آنها پايبند است، روز به روز افقهاى روشنترى را در زمينه جايگاه و شأن امام زمان (عج) در عالم هستى، مشاهده مىكند.
٣. رعايت حقوق اهل ايمان
در آموزههاى اسلامى، انسان مؤمن از جايگاه و مرتبه بسيار والايى برخوردار بوده و برهيچ چيز، به اندازه رعايت حقوق مؤمنان تأكيد نشده است، تا آنجا كه در برخى روايات، حرمت مؤمن از حرمت «كعبه» نيز بالاتر دانسته شده است.
در روايتى كه در همين زمينه، از نبى اكرم (ص) نقل شده است، چنين مىخوانيم:
«رُوِى أَنَّ رَسُولَ اللهِ ص نَظَرَ إِلَى الْكعْبَةِ فَقَالَ مَرْحَباً بِالْبَيتِ مَا أَعْظَمَك وَ أَعْظَمَ حُرْمَتَك عَلَى اللهِ وَ اللهِ لَلْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً مِنْك لِأَنَّ اللهَ حَرَّمَ مِنْك وَاحِدَةً وَ مِنَ الْمُؤْمِنِ ثَلَاثَةً مَالَهُ وَ دَمَهُ وَ أَنْ يظَنَّ بِهِ ظَنَّ السَّوْءِ؛[٣]
روايت شده است كه پيامبر خدا نگاهى به كعبه كردند و فرمودند: «آفرين بر تو اى خانه [خدا]! چه عظمتى دارى و چقدر حرمت تو در پيشگاه خدا عظيم است! [امّا] سوگند به خدا! كه حرمت مؤمن از تو عظيمتر است؛ زيرا خداوند، تو را تنها از يك جهت محترم داشته است؛ ولى مؤمن را از سه جهت: مال او، خون او و اينكه به او گمان بد برده شود.»
امام على (ع) از پيامبر (ص) چنين نقل مىكنند:
«قَالَ رَسُولُ اللهِ ص لِلْمُسْلِمِ عَلَى أَخِيهِ ثَلَاثُونَ حَقّاً لَا بَرَاءَةَ لَهُ مِنْهَا إِلَّا بِالْأَدَاءِ أَوِ الْعَفْوِ يغْفِرُ زَلَّتَهُ وَ يرْحَمُ عَبْرَتَهُ وَ يسْتُرُ عَوْرَتَهُ وَ يقِيلُ عَثْرَتَهُ وَ يقْبَلُ مَعْذِرَتَهُ وَ يرُدُّ غِيبَتَهُ وَ يدِيمُ نَصِيحَتَهُ وَ يحْفَظُ خُلَّتَهُ وَ يرْعَى ذِمَّتَهُ وَ يعُودُ مَرْضَتَهُ وَ يشْهَدُ مَيتَتَهُ وَ يجِيبُ دَعْوَتَهُ وَ يقْبَلُ هَدِيتَهُ وَ يكافِئُ صِلَتَهُ وَ يشْكرُ نِعْمَتَهُ وَ يحْسِنُ نُصْرَتَهُ وَ يحْفَظُ حَلِيلَتَهُ وَ يقْضِى حَاجَتَهُ وَ يشْفَعُ مَسْأَلَتَهُ وَ يسَمِّتُ عَطْسَتَهُ وَ يرْشِدُ ضَالَّتَهُ وَ يرُدُّ سَلَامَهُ وَ يطَيبُ كلَامَهُ وَ يبِرُّ إِنْعَامَهُ وَ يصَدِّقُ أَقْسَامَهُ وَ يوَالِى وَلِيهُ (وَ لَا يعَادِ) وَ ينْصُرُهُ ظَالِماً وَ مَظْلُوماً فَأَمَّا نُصْرَتُهُ ظَالِماً فَيرُدُّهُ عَنْ ظُلْمِهِ وَ أَمَّا نُصْرَتُهُ مَظْلُوماً فَيعِينُهُ عَلَى أَخْذِ حَقِّهِ وَ لَا يسْلِمُهُ وَ لَا يخْذُلُهُ وَ يحِبُّ لَهُ مِنَ الْخَيرِ مَا يحِبُّ لِنَفْسِهِ وَ يكرَهُ لَهُ مِنَ الشَّرِّ مَا يكرَهُ لِنَفْسِهِ ثُمَّ قَالَ ع سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ ص يقُولُ إِنَّ أَحَدَكمْ لَيدَعُ مِنْ حُقُوقِ أَخِيهِ شَيئاً فَيطَالِبُهُ بِهِ يوْمَ الْقِيامَةِ فَيقْضَى لَهُ وَ عَلَيهِ؛[٤]
هر مسلمان بر برادر مسلمان خود سى حق دارد كه برائت ذمّه از اين حقوق حاصل نمىشود؛ مگر با ادا كردن آنها يا گذشت صاحب حق:
١. خطاهاى او را ببخشد؛ ٢. بر سرشك او ترحّم كند؛ ٣. عيوبش را بپوشاند؛ ٤. از لغزش او درگذرد؛ ٥. پوزش او را بپذيرد؛ ٦. بدگويىهايى را كه درباره او مىشنود، رد كند؛ ٧. پيوسته اندرزگو و خيرخواه او باشد؛ ٨. بر دوستى او ثابتقدم باشد؛ ٩. بر عهد و پيمانى كه با او دارد، وفادار بماند؛ ١٠. به هنگام بيمارى او، به ديدارش برود؛ ١١. در تشييع جنازهاش حاضر شود؛ ١٢. دعوت او را اجابت كند؛ ١٣. هديهاش را بپذيرد؛ ١٥. نيكى و احسان او را پاسخ گويد؛ ١٥. قدرشناس نعمت او باشد؛ ١٦. او را به نيكويى يارى كند؛ ١٧. همسر و خانواده او را سرپرستى كند؛ ١٨. نيازمندى او را برآورده سازد؛ ١٩. به درخواست او پاسخگو باشد؛ ٢٠. در هنگام عطسه، [با گفتن جمله «يرحمَك الله»] براى او دعا كند؛ ٢١. او را در يافتن گمشدهاش، راهنمايى كند؛ ٢٢. سلامش را پاسخ گويد؛ ٢٣. با او به خوبى صحبت كند؛ ٢٤. لطف و احسان او را ارج نهد؛ ٢٥. سوگندهاى او را تصديق كند؛ ٢٦. با دوست او دوستى كند؛ ٢٧. با او به دشمنى برنخيزد [با دشمنان او دشمنى كند]؛ ٢٨[٥]. او را در هر حال يارى كند؛ خواه ستمگر باشد و خواه ستمديده. امّا يارى او در حالى كه ستم مىكند، به اين است كه او را از ستم بر حذر دارد و امّا يارى او در حالى كه مورد ستم واقع شده، به اين است كه او را در گرفتن حقّش يارى كند؛ ٢٩. او را به حال خود وامگذارد و از يارىاش فروگذارى نكند؛ ٣٠. آنچه از خوبىها براى خود مىپسندد، براى او هم بپسندد و آنچه از بدىها كه براى خود نمىپسندد، براى او نيز نپسندد.»
سپس امام على (ع) فرمودند: از رسول خدا (ص) شنيدم كه آن حضرت مىفرمودند: «در روز قيامت، برادر مسلمان شما كه حقّى از حقوق او را ادا نكردهايد، در پيشگاه خداوند، حقّ خود را مطالبه مىكند و خداوند نيز به نفع او و به ضرر شما حكم خواهد كرد.»
روايات ياد شده دو نكته را بر ما روشن مىسازد: نخست ضرورت شناخت حقوق، تعهدها و مسئوليتهاى سنگينى كه هريك از ما در برابر افراد جامعه خود داريم و دوم اهمّيت اداى اين حقوق، تعهدها و مسئوليتها براى رسيدن به نجات و رستگارى. اميدواريم كه خداوند به همه ما توفيق شناخت كامل حقوق خواهران و برادران ايمانىمان و اداى شايسته آنها را ارزانى فرمايد.