مى‌پذيرد و در زمره اهداف، بلكه در قلّه آن، دستيابى به نهايت لذّت را قرار مى‌دهد. به عنوان مثال، در نظام سياسى حاكميت آراى فردى را كه نمود اصالت فرد در ناحيه سياست است و آزادى مطلق فعاليت‌هاى سياسى را كه تجلّى آزاد انگاشتن مطلق انسان است، به عنوان مبانى قبول مى‌كند و هدف را دستيابى به نهايت امنيت و رفاه مادّى براى بشر قرار مى‌دهد. در دستگاه نهادهاى جهان‌شمول نيز انتخاب آزاد را به عنوان مهمترين نهاد براى رسيدن به هدف معرّفى مى‌كند و در پايان به تقنين قوانين برگرفته از نظام و سازوكار مى‌پردازد و جنبه‌هاى اجرايى را تأمين مى‌نمايد.

امّا در مكتب‌هاى الهى، هر چند در عالم واقع و ثبوت وضع همين‌گونه است و همين چينش وجود دارد و حركت از بالا به پايين آغاز مى‌شود، امّا در عالم كشف و اثبات مسائله متفاوت است. به اين معنا كه پروردگار آگاه از همه امور و محيط به تمام اشيا، با علم به جاى جاى هستى، هم از جايگاه انسان در عالم باخبر است و هم اهداف، مبانى و دستگاه نهادهاى جهان‌شمول را در عرصه‌هاى مختلف زندگى مى‌داند و هم به چگونگى تحقّق اين دستگاه در زمان و مكان خاصّ آگاهى دارد. هم قوانين ثابت را مى‌شناسد و هم به قوانين متغيّر احاطه دارد. ولى آنچه از اين ميان در اختيار آدميان قرار مى‌گيرد و از طريق انبياى الهى به آنان ابلاغ مى‌شود، به ويژگى‌هاى آن دين بستگى دارد. اگر آن دين براى مدت محدودى آمده است، فقط نياز آدميان در آن محدوده را بيان‌