اين حقّ را بدين وسيله فراچنگ آورند.[١] محقّق كركى نيز اين تحليل را مطابق با واقع مى‌داند و اين دو دانشمند فرزانه را در زمره طرفداران ولايت فقيه مى‌شمارد.[٢] استقرار حكومت صفوى در ايران، شرايط را دگرگون كرد و نخستين حكومت فراگير شيعى در كشور، شكل گرفت. گرچه اين حكومت نيز سلطنتى بود و بيشتر فقهاى شيعه آن را غاصب مى‌دانستند، امّا اوضاع و احوال به گونه‌اى رقم خورده بود كه گروهى از فقها براى حفظ و تقويت اسلام و منافع و مصالح كشور از هجوم بيگانگان و ملحدان، تنها راه چاره و نجات را در حمايت از شاهان صفوى ديدند و همين نكته بود كه ارتباط تنگاتنگ گروهى از روحانيان را با دستگاه سلطنت درپى داشت.

به‌هرحال، تشكيل نخست حكومت اسلامى باعث شد بحثهاى فراوانى در ابعاد مختلف ولايت فقيه توسّط امام راحل مطرح گردد؛ امامى كه براستى پرچمدار قبيله موحّدان بود و قائد قبيله عدالت‌طلبان. لذا فصل الخطاب اين مطلب را به سخنى از آن احياگر راستين اسلام در عصر ظلمت و جاهليت نوين اختصاص مى‌دهيم كه فرمود:

موضوع ولايت فقيه، چيز تازه‌اى نيست كه ما آورده باشيم. بلكه اين مساله از اول مورد بحث بوده است. حكم ميرزاى شيرازى كه‌

[١] - حاشيه محقق كركى بر قواعد نسخه خطّى، ص ٣٦.

[٢] - وسائل المحقّق الكركى، ج ١، ص ٢٧٠.