مى‌نمايد، ولى اگر دين خاتم است و تا روز قيامت دين ديگرى بعد از آن نخواهد آمد، مى‌بايست به گونه‌اى باشد كه نيازهاى تمامى دوران‌ها را تأمين كند و اسلام عزيز چنين دينى است.

بنابر اين، اسلام، به عنوان آخرين دين و به عنوان يك دين كامل، تمامى قضاياى جهان‌شمول و ثابت را با خود به ارمغان آورده است و پيامبر گرامى آن «صلّى اللّه عليه و اله» و امامان معصوم «عليهم السّلام» در زمان خود افزون بر عناصر ثابت، عناصر موقعيتى را كه به زمان و مكان آنان مرتبط بوده، براى مردم بيان نموده‌اند. از اين‌رو، بخشى از عناصر دينى، جهان‌شمول و ثابت و گروهى متغيّر و موقعيتى مى‌باشد و همان‌گونه كه پيشتر گفتيم در قرآن و سنّت ما هم به عناصر جهان‌شمول- توصيفى يا دستورى- برخورد مى‌كنيم كه در واقع بيانگر اجزاى نظام‌هاى مختلف اسلامى، يا حقوق ثابت ناشى از آنها مى‌باشد، و هم با اجزاى متغيّر- توصيفى يا دستورى- روبرو مى‌شويم كه به حلّ مشكلات در موقعيت امامان معصوم «عليهم السّلام» زمان و مكانى كه امامان معصوم «عليهم السّلام» در آن مى‌زيسته‌اند- اختصاص دارد. بدون شك، بخش اول، يعنى عناصر ثابت، راهنماى ما در هر زمان و مكانى هستند. بخش دوم، يعنى عناصر متغيّر و وابسته به موقعيت امامان معصوم «عليهم السّلام»، نيز مى‌تواند ما را در يافتن راه حلّ‌هاى مربوط به زمان و مكان خودمان يارى كند؛ زيرا چه بسا بتوان از شيوه تطبيق عناصر نظام توسط امامان معصوم «عليهم السّلام» در موقعيتهاى خاصّ و سازوكارهايى كه آنها براساس‌