اجتماعى بشر مجموعه‌اى از عناصر جهان‌شمول و ثابت دارد كه نظام اسلام را در آن عرصه تشكيل مى‌دهد. ما از اين مجموعه به عنوان «نظام» ياد مى‌كنيم. به عنوان مثال «نظام سياسى اسلام»، مجموعه عناصر ثابتى مى‌باشد كه اسلام در زمينه سياست با خود به ارمغان آورده است و به هيچ زمانى خاصّ يا مكان ويژه‌اى بستگى ندارد.

در كنار اين عناصر جهان‌شمول، در هر عرصه، عناصر موقعيتى نيز وجود دارد، كه مجموعه آنها را «سازوكار» مى‌ناميم.

پس درحالى‌كه در حوزه سياست ما تنها يك «نظام سياسى اسلام» داريم، امّا به تناسب زمان و عصر يا مكان و وضعيت جغرافيايى، يا به تعبير بهتر، به تناسب «موقعيت» كه شامل تمام امور مؤثر در سياست باشد، ما شاهد سازوكارهاى متنوعى خواهيم بود. سياست اسلام در عصر رسول اكرم «صلّى اللّه عليه و اله» يكى از اين سازوكارهاست كه با توجّه به شرايط اقليمى فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى و سياسى جزيرة العرب در صدر اسلام طرّاحى شده است.

با اين وصف، آنچه اسلام عزيز در هر زمينه از حيات بشر، چه فردى و چه اجتماعى، براى ما به ارمغان آورده، مجموعه‌اى هماهنگ و منسجم و ثابت و هميشگى است كه براى هميشه تاريخ مى‌تواند نمونه‌اى براى كارهاى فردى و اجتماعى انسان قرار بگيرد. در كنار اين گنجينه گرانقدر، ما تطبيق رسول اكرم «صلّى اللّه عليه و اله»