مجلس شوراي اسلامي ـ که شماری از رسائل وی در آن آمده ـ‌ تصحیح و به خدمت دوستداران ارائه می‌کنیم. گفتنی است که متن عربی این رساله، به عنوان بخشی از لسان الخواص آمده است.[١]

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد الحمد و الصلوة، اقلّ خلق الله رضی‌الدین محمد قزوینی، بر ضمیر منیر اذکیاء انصاف پیشه، و راست طبعان درست اندیشه، عرض می‌کند که روز مولد حضرت خاتم النبیین ـ علیه و آله الصلوة و السلام ـ به اتّفاق خواص و عوام، از جمله ایّام مشرّفه معظّمه است و از ائمه هدی: استحباب غسل و روزه و تصدّق در آن روز مأثور و در کتب فقهای شیعه امامیّه ـ رضوان الله علیهم ـ مسطور و در تعیین آن از علمای اهل تاریخ، خلاف‌ها مشهور است. و چون نوافل مذکوره، از اعمال موقّته است و ایقاع امثال آن بر وجه معتبر شرعی ـ که مصون از دغدغه احتمال بدعت باشد ـ بی‌اطمینان به خصوص وقت آن، به دلیل عقلی یا نقلی میسّر نیست، پس یقین آن از مهمّات دینیه و مقاصد شرعیّه است، و اگر در اطراف خلاف مذکور تأمّلی و در تحصیل حق در این مطلب خوضی واقع شود، امید است که وسیله دریافت مقصودی و تقریب ادراک مأمولی گردد؛ و توقع از اصحاب طبایع قویمه و ارباب قرایح مستقیمه، آن که اگر بر خللی یا زللی[٢] مطلع گردند، به شرف اصلاح مشرّف سازند.

بدان که جمهور ارباب سیر و تواریخ، از خاصّه و عامه، اتّفاق کرده‌اند بر این که ولادت با سعادت آن حضرت در ماه ربیع الاوّل عام الفیل بوده که مقدّم است بر هجرت به پنجاه و سه سال. لیکن ابن جوزی و غیره از عامّه نقل کرده‌اند که در روز دوشنبه مطابق دوم یا هشتم یا دهم یا دوازدهم ماه مذکور واقع شده و علمای خاصّه ـ رضوان الله علیهم ـ بر آن‌اند که از روز جمعه دوازدهم و هفدهم ماه مذکور بیرون نیست؛ و سوای این پنج احتمال، قولی دیگر از خاصّه و عامه به نظر نرسیده.[٣] پس به دلالت حجیت اجماع طایفه محقّه، خصوصاً در امور متعلّقه به احکام دینیّه چنان که در علم اصول مقرّر شده، سه قول اوّل ـ که عامه به آن اختصاص دارند ـ از درجه اعتبار ساقط است و بطلان آنها احتیاج به بیان علی حدَه ندارد و با آن که از ضوابط حسابیّه نیز ـ که بعضی از آن، بعد از این مذکور خواهد شد ـ استنباط فساد آنها می‌توان نمود، پس اهتمام در این مقام، متعلّق است به تعیین یکی از دوازدهم و هفدهم که قدر مشترک آنها مجمعٌ علیه و معمولٌ به فرقه جلیله شیعه امامیه است.

و ناقل قول اول، شیخ المشایخ ثقة الاسلام محمد بن یعقوب الکلینی است ـ نوّر الله مرقده ـ که در اوّل ابواب التاریخ کتاب شریف الکافی تصریح به آن نموده، به این عبارت فرموده است که:

ولد النبی ـ صلّی الله علیه و آله ـ لاثنتی عشرة لیلة مضت من شهر ربیع الاوّل فی عام الفیل یوم الجمعة مع الزوال، و روی أیضاً عند طلوع الفجر قبل أن یبعث بأربعین سنة.[٤]

[١]. ميزان السماء، ص٤٢٦.

[٢]. تاریخ خلیفه بن خیاط، ص٥٣.

[٣]. ر.ك: نسخه خطی شماره ٣٧٣٣ مجلس شورای اسلامی از لسان الخواص، برگ‌های ٢١٥ – ٢١٧.

[٤]. در اصل: ظللی.