آقارضی، ضمن بحث از نظریه کلینی و مفید، دلیل غلبه نظریه شیخ مفید را پیروی شیخ طوسی از او می‌داند که سبب شد این تاریخ در میان شیعه رواج یافته و بخصوص در بلاد عجم انتشار یابد. وی بر این باور است که مبنای عمل مستمر در مکه و مدینه بر اساس همان دوازدهم ربیع است. وی سپس می‌افزاید که من رساله‌ای به فارسی در این باره نوشته‌ام؛ موضوعی که پیش از من کسی چنین به آن نپرداخته است. من در آنجا دلایل کافی برای اثبات این که عقیده کلینی درست است، اقامه کرده‌ام. سپس خلاصه آن دلایل را آورده است.[١] نسخه‌ای از این رساله به شماره ١٦٨٧١ در کتابخانه مجلس با عنوان مولودیه موجود است.

این رساله در اختیار ثقة‌الاسلام تبریزی نیز بوده و از آن در ایضاح الانباء نقل کرده است. آغاز آن چنین است:

بر ضمير منير أذكياء انصاف پيشه و راست طبعان درست انديشه عرض مى‌كند كه مولد ... .

وی در بیستم جمادی الثانی ١٠٩٢ق، از تألیف آن فراغت یافته است.[٢] نسخه‌ای از این رساله به شماره ١٦٨٧١ در کتابخانه مجلس با عنوان مولودیه موجود است.

این بحث در اوايل قرن چهاردهم هجری، بار دیگر توسط مرحوم میرزا حسین نوری مطرح شده و او رساله میزان السماء را در این باره نوشت. مرحوم ثقة‌الاسلام نیز با توجه به نوشته‌های او دیگران، و بر اساس نقدها و مطالبی که در این باره داشته، البته در تأیید روز هفدهم ربیع، مصمم شده است تا در این باره رساله‌ای بنویسد که همین رساله حاضر است.

همین زمان سید ابراهیم مدرس حسینی اصفهانی نیز رساله ای در مولد النبی٦ نوشت که آقابزرگ نسخه‌ای از آن را در کتابخانه شیخ الشریعه اصفهانی دیده است. وی می‌افزاید که میرزا محمد مهدی، پسر شیخ الشریعه در رساله‌ای که در این باره نوشته ـ بنگرید به ادامه بحث ـ از آن نقل کرده است.[٣]

در این زمینه میرزا محمد مهدی فرزند شیخ الشریعه اصفهانی نیز در حالی كه جوان بود، رساله ای با عنوان إعلام الأعلام بمولد سيد الأنام‌ در تعیین تاریخ تولد پیامبر٦ نوشته است. این رساله تقریر عقیده پدر او یعنی شیخ الشریعه است که با گفته‌های میرزای نوری در میزان السماء موافق نبوده است. آقابزرگ ـ که با وی محشور بوده است ـ با اشاره به این که نسخه‌ای از لسان الخواص قزوینی در اختیار شیخ الشریعه بوده،[٤] می‌گوید که به همین دلیل، مرحوم شیخ الشریعه در انجام اعمال مستحبی روز ولادت، احتیاط کرده هم در دوازدهم و هم در هفدهم آن اعمال را به جای می‌آورد.[٥] در میان متأخرین، مرحوم شوشتري در رساله تواریخ النبی و الال تمایل به دوازدهم ربیع الاول داشت، اما به طور عموم، در میان شیعیان، ولادت همان روز هفدهم پذیرفته شده است. این در حالی است که از زمان طرح بحث وحدت

[١]. الروضة‌ البهیه، ج٣، ص٣١٣.

[٢]. نسخه‌ای از آن به شماره ٢/٧٤٩٨ در کتابخانه مرعشی موجود است. دوستم آقای فاضلی این رساله را در مقدمه‌ای که برای حاشیه قاضی بر صحیفه سجادیه نوشته (و زیر چاپ است) تصحیح کرده است. از ایشان به خاطر لطفی که به بنده کرده و متن آن را در اختیار قرار دادند سپاسگزارم.

[٣]. لسان الخواص، نسخه خطی شمارة‌٣٧٣٣ مجلس، برگ ٢١٤ – ٢١٥.

[٤]. الذریعة، ج٢٣، ص٢٧٦.

[٥]. همان، ج٢٣، ص٢٧٦.