جالب است بدانیم که دربارۀ ولادت رسول خدا٦‌ در روز هفدهم و شیوع آن، آقا رضی قزوینی هم همین عقیده را دارد. وی پس از اشاره به عقیده کلینی، با اشاره به این که شیخ مفید در المقنعه، روز هفدهم را پذیرفته است، می‌نویسد:

شیخ طوسی به دلیل آن که در این قبیل امور از استادش مفید پیروی می‌کرد، همان را مطرح کرد و این تاریخ مورد قبول جامعه شیعه قرار گرفته و شیوع یافت؛ به طوری که در بیشتر بلاد عجم نیز در انجام نوافل و ادعیه از همان پیروی می‌کنند؛ اما آنچه که در مکه و مدینه به طور مستمر از قدیم تاکنون بوده، تاریخ اول بوده است.[١]

داستان اختلاف نظرها دربارۀ تاریخ ولادت رسول الله٦

ماجرای تعیین تاریخ ولادت رسول خدا٦ خود حکایتی است که مروری کوتاه بر آن خواهیم داشت. شروع آن از مرحوم کلینی در الکافی است که ولادت رسول خدا٦‌ را در دوازدهم ربیع الاول دانسته، در حالی که از شیخ مفید به بعد، تاریخ ولادت هفدهم ربیع عنوان و میان علما پذیرفته شده است. بحث یاد شده ضمن بحث‌های تقویمی ـ که در زمان صفویه دربارۀ نوروز نوشته شد ـ بار دیگر طرح گردید.

یکی از نخستین مسائل، بر اساس گفته کلینی، فاصله میان زمان حمل و ولادت رسول خدا٦ بود. کلینی گفته است که حمل در ایام تشریق (روزهای ١١ – ١٣ ذی حجه) بوده و ولادت در دوازدهم ربیع الاول. این یعنی سه ماه. شهید ثانی در شرح لمعه این مسأله را مورد اشکال قرار داده و با جوابی در این حد که شاید این از ویژگی‌های رسول خدا٦ بوده، به آن پاسخ داده است؛ اما افزوده که در منابع، تاکنون چنین ویژگی دربارۀ حضرت، جایی ندیده است.[٢] این اشکال و جواب مورد توجه قاضی بن کاشف‌الدین یزدی (م ١٠٧٥ق، در اردبیل) از شاگردان شیخ بهائی (م١٠٣٠ق) صاحب آثار متنوع از جمله جام جهانمای عباسی دربارۀ ویژگی های شراب، قرار گرفته و تلاش کرده است تا با طرح مسأله نسیء، آن را پاسخ دهد. وی رساله کوچکی با عنوان رسالة فی مولد النبی٦ ویژه همین موضوع در چهار صفحه نگاشته است.[٣]

اما در اصل بحث مولد النبی٦‌ و این که روز دوازدهم بوده است یا هفدهم، مفصل ترین بحث از آن آقا رضی قزوینی (م ١٠٩٦ق) است. نوشته‌های آقا رضی مورد توجه مرحوم مجلسی قرار گرفته و وی که با آنها موافق نبوده، بدون نام بردن از او، تنها با گفتن «بعض المحققین»‌ به نقد مطالب وی پرداخته است. قزوینی در یکی از مدخل‌های لسان الخواص ـ که ویژه بحث از تقویم است ـ بحثی را دربارۀ مولد النبی، نوروز و تاریخ آن مطرح کرده است. این مدخل ارثماطیقی است که به معنای علم الاعداد است. وی در آنجا بحث‌هایی نیز دربارۀ سال شمسی و قمری و کبیسه و... آن دارد.

[١]. همان، ص٤٢٤.

[٢]. وقايع السنين والأعوام (سيد عبدالحسين خاتون آبادى، تهران: اسلاميه، ١٣٥٢ش) ص٥٦٢.

[٣]. لسان الخواص، نسخه خطی شماره ٣٧٣٣ برگ ٢١٤.