سپس از قول منجّم معروف «ماشاءالله» مى‌نويسد كه حضرت، روز دوشنبه، روز خور از ماه دَى سال ٤١ سلطنت انوشيروان، ابتداى ساعت هفتم و در حالى كه خورشيد در وسط آسمان بوده، به دنيا آمد. بيرونى سخن اخير ماشاءالله را چنين نقد مى‌كند كه همه اتفاق دارند كه حضرت، شب به دنيا آمده است. بيرونى، سپس از محمّد بن جابر بتانى در كتاب كسوفات نقل كرده است كه حضرت، روز دوشنبه، بيست نيسان سال ٨٨٢ اسكندرى، به دنيا آمد. سلامى هم در كتاب التاريخ، معتقد است كه آن حضرت، شب دوشنبه، دوازدهم رمضان عام الفيل، هنگام طلوع فجر به دنيا آمد. سپس بيرونى مى‌نويسد:

فأمّا اختلافات فى مَولده فمحتملة، لعدم من كان يضبط امثال ذلك ويحفظه.[٢]

رسمي شدن يك تاريخ

در گذر تاريخ، شهرت يك مورّخ و تسلّط او بر ديگران، سبب مى‌شد كه يك تاريخ، ميان عامّه پذيرفته شود؛ چنان كه گاه دستگاه حكومت، با به رسميت شناختن يك تاريخ، اين كار را انجام مى‌داد؛ براى مثال، درباره سيزدهم رجب و تعيين رسمى آن به عنوان روز ولادت امام على٧، شاه سلطان حسين اقدام كرد:

پادشاه فرمود كه ايشك آقاسى باشى همه علماى اعلام و مدرّسين و متوسّطين را اجتماع فرمودند در خانه ميرزا باقر صدرخاصه و بعد از منازعات، آقا جمال و ميرمحمّد باقر ـ سلّمهما الله ـ و قريب هشتاد نفر ترجيح دادند كه روز ولادت آن حضرت، سيزدهم رجب است و شيخ الإسلام و پسرش محمّد حسين [تبريزى] و دامادش ملاّ عبد الكريم، هفتم شعبان را روز ولادت آن حضرت گمان كردند و هر كس اعتقاد خود را نوشته، محصّل امر مزبور، به نظر اشرف رسانيد و اين مجمع در شنبه، يازدهم شهر رجب، منعقد شد و پادشاه والاجاه، ترجيح مُجمع عليه داده، سيزدهم را عيد قرار داد و شب تا صبح به طريق ساير اعياد، نوبه را فرو گوفتند و آن روز را مجلس ساختند، و قول هفتم را ـ كه از قدما و متأخّرين قايلى نداشت و مستند آن، به غير حديثى نبود ـ اعتبار ننمودند؛ چنان‌كه قول به اين كه ولادت با سعادت، در هفتم ذى حجّه است يا در چهاردهم رمضان است، نيز به غير حديثى ديگر، سندى نداشت و كسى اعتبار نكرده بود. پس هر سه قول در يك مرتبه است، لهذا ترجيح قول اوّل دادند و اين عيد از مخترعات شاه سلطان حسين بن شاه سليمان است ـ نفعه الله به فى الدارين ـ .[٣]

[١]. آثار الباقية (به كوشش: پرويز اذكايى، تهران، ١٣٨٠ش)، ص٤٢٣ ـ ٤٢٤.

[٢]. كشف الغمّة، ج١، ص١٤.

[٣]. آثار الباقية، ص٤٢٣.